vette hoeren homo pjes

De werkzaamheden van den Baad van Justitie te Banda toonen mede veel verschil aan. Bij de regtbank werden behandeld in: Het Reglement op de regtspleging, uitgevaardigd bij staats- blad no.

Dit aantal van zeven regters wordt thans veel te groot geacht, voornamelijk omdat het moeijelijk voltallig is te hou- den, en onmogelijk kan worden zamengesteld , overeenkomstig de voorschriften, uit vier der voornaamste ambtenaren, éóa officier en twee perkeniers of onbeambte burgers. Sedert vele jaren behoort de grootste helft der leden tot den stand der perkeniers of andere ingezetenen. Dezelfde moeite om de Europesche regtbanken voltallig te houden bestaat to Ambon en te Ternalo , waar het aantal leden buiten den president slechts drie bedraagt.

De handel op do Banda-ciiandon bestaat hoofdzakclyk in 51 tlon aanvoer van lijnwaden , eetwaren on benoodigdheden voor het dageiyksch leven. Do in- en uitvoerwaarde is als volgt opgegeven: Onder de invoerwaarden is begrepen de waarde der rijst ,' -welke door den aannemer der leverancié wordt aangebragt en op ongeveer ƒ k f , kan worden gesteld.

De uitgevoerde specerijen zijn onder bovenstaande cyfers niet begrepen. Het aantal aangekomen en vertrokken schepen is hier- onder vermeld. Laad- ruimte in lasten.

De ingezetenen van Banda , die raschepen , eene bark en eene schoener in bezit hadden , hebben zich in het jaar daar- van ontdaan, omdat hun de gelegenheid en de middelen tot reparatie ontbraken. Later schynt de handelsvloot van Banda weder geboren te wezen ; althans in lag eene schoener ter reede , welke gezegd werd aan een' Europeeschen koopman te Banda Neira te behooren.

Vele verandering is in de handelsopgaven niet te ont- waren ; er wordt echter meer geklaagd over achteruitgang dan geroemd op het tegendeel; onder de redenen daarvan wordt opgegeven de geregelde stoomvaart, waardoor de in 53 vroegere jaren in. Het tegt tot den verkoop van arak en andere sterke dran- ken is het eenigo middel, dat verpacht is.

In de ruïne der kerk te Neira wordt een twintigtal grafzerken gevonden met opschriften ; de oudste daarvan dagteekent van 15 Sep- tember Het getal bedeelden bedraagt doorgaans van 20 tot 24, voor toelage aan schoolmeesters en bedienden wordt de andere som besteed.

Het diakonie- fonds is in de laatste 20 jaren met meer dan ƒ vooruitgegaan. Hoewel tot de residentie Banda behoorende, heeft de per- soonlgke bemoeienis van den Resident zich zelden tot die lan- den uitgestrekt.

De Assistent Besident C. De aanteekempgen v»n den beer Bosschbb over Oost-Ceram enz. In die Soengies staan eenige boizen op hooge palen , uitmakende de negerden Qroot Kwam- mor en Klein Kwammor; eene straat Salila, zoo als die op de kaart, tussehen Ceram en groot Ketèxig geplaatst is, be- staat niet: De namen der negoryen en kampongs op Oost-Ceram enz.

Namea der terschil- lende kampoags. KWAOS, onder bestuur van een' radja. Bato Assa Ossong Tobo Kissalaa , woonplaats van den radja Rilmoeri , vroonplaats van den radja Bilore Sambawa Enena Oerong, woonpbats van deu orang kaja. Lokoo Goelie goelie Kwanuuor groot id. Het aantal Alfoeren is niet bekend ; voor el- ke kampong zal een 20 tal niet te veel syn. Nameo der Tendin- lende kampoogs.

Kilmoei, Troonplaats ran den orang kaja. Kilbat, TTOOnplaats van den orang kaja. Gah , woonplaats Tan den orang kaja Dete opgave verdient weinig tertrouweir. Behalve den titel van radja of prang kaja, zooals op de Uliassers gebruikelijk is, noemen de besturende of onderga- schikte hoofden zich op enkele plaatsen majoor of kapitein ; op ëëne plaats, sengadji.

Is dit oordeel streng en mis- schien te streng te noemen voor de geringe kennis, die tot dusverre verkregen is, grootendeels is het niet overdreven. De regering van Tidore over deze landen , en de daarop gevolgde oorlogen met den Sultan van Ceram , waren niet geschikt om verbetering in dezen ver- waarloosden staat te brengen , terwijl eindelyk de geheele verlatenheid eene regeringloosheid te weeg bragt, die alle slechte hoedanigheden deed vermeerderen en het steeds moei- jeltjker maakte deze volken te brengen tot het juiste besef yan de noodzakelijkheid van beschaving, tot vermeerdering tan welvaart.

Van de Gorammers vooral is de zucht tot verzet en onge- hoorzaamheid veel grooter dan van de Cerammers. Zij erkennen in zekere matd hunne ondei'geschiktheid aan de strandregenten en onderwerpen zich gedwee en gewillig aan de afzettergen, die zij van deze hebben te verduren.

De- zelfde vrees koesteren zy voor het Walila gebergte ; de bewo- ners der zuidkust vermeenen 4at het hun verboden is over dit gebergte, naar het noorderstrand te gaan, en dat ziekte -of dood de strafiPen daarop zouden wezen. In het jaar zagen eohter een groot aantal regenten en minderen zich ver- pligt dien togt te maken zonder dat zg nadeelige gevolgen daarvan ondervonden.

De Alfoeren erkennen en eerbiedigen een onzigtbaar Op- perwezen, dat al bunne bandelingen gadeslaat, kun goed of kwaad zendt, en in dit of een volend leven straft voor eaveldaden. Ken ruim veld ter bearbeiding , voor evangelie-verkondigets vaa den waren stempel! De taal der Oost-Cerammers enz.

Zij hebben echter een dialect, dat veel overeenkomst beeft met hetgeen op Ambon en Saparoea gesproken wordt; nasporin- gen daaromtrent bleien zonder resultaat. De huizen op Oost-Ceram en verdere eilanden zijn meestal van gaba-gaba tak van den sagoboom en atap, met houten stylen, of van ander ligt materiaal. Oost-Ceram is over het algemeen heuvelachtig, op sommige plaatsen met ruime vlakten , elders weder , digt nabij het strand , steil bergachtig. De hoogste berg is de Salogor of Monnikskap , naar gissing voeten hoog; deze berg is zwaar begroeid, laat echter op verscheidene plekken, vooral nabij den top,b1ooten kalksteen zien.

Op eene voetreis door het binnenland van Toem aan de zuidkust, tot Waroe aan de noordkust, door schrijver in het jaar volbragt, liep het pad, uren achtereen, door digte wouden waarin het fraaiste hout in massa voorkomt.

B jzonder op- merkelijk is het vergezigt door deze bosschen, daar de grond weinig met kreupelhout begroeid is en geene lianen noch slin- gerplanten den doortogt beletten. Het is opmerkelijk , dat in dit gedeelte van Ceram niet gevon- den wordt do kajoopoetieboom , die op de Ambonsche eilanden , op West-Ceram en Boeroe zooveel wordt aangetroffen ; de aan- wezigheid van dien boom is gewoonlijk het teeken van onvrucht- baarheid van den grond.

Buiten pisang en doerian zijn zeer weinig vruchtboomen op deze eilanden ; alleen de klapaboom staat in menigte overal langs en naby de stranden. De uitvoer van klapa vruchten en olie, die trouwens zeer slecht bereid is, is niet onbelangryk; hoofdzakelijk geschiedt deze naar Banda. Eene menigte kleine en groote rivieren vallen aan de zuid- en aan de oostkust in zee; de voornaamste zijn: Deze rivier heeft daarenboven de bijzonderheid, dat zij geene steenen bevat , zooals de Toem en de Masiwang , maar dikken en rooden modder ; eene uitgezochte verblijfplaats voor krokodillen, welke hier in menigte voorkomen.

De Masiwang is de voornaamste der drie ; zij ontspringt uit hetgroote centrale gebergte, heeft daar den naam van Waisisa, vereenigt zich verder met de riviertjes Waiweni en Waikali, krijgt alsdan den naam van Masiwang en loopt aan de noordkust van Ceram, tusschon Qah en Waroo, in zee.

Kilwaroe ia eene barre zandplaat met weinige verheven- heid boven het zeevlak; de huizen staan op palen, de wa- terputten welke hier gevonden worden, geven slecht, brak water. Hoewel hier genoeg bronnen van welvaart aanwezig zynv wordt evenwel daarvan weinig partij getrokken.

De vischvangst wordt zeer zelden op Oost-Ceram enz. De kampong Aro- kan op de oostkust is uitsluitend bewoond door uitgeweke- nen van Maba Almahera ; zy erneren zich alleen met de vischvangst. Ontzaggelijk groote sago-bosschen , over geheel Oost-Ce- ram verspreid, leveren den bewoners meer op dan zy noo- dig hebben. De Cerammers zelve houden zich met dien handel niet veel op, maar bepalen zich alleen tot den ver- koop of tot het ruilen tegen lynwaden, yzer- en koper- werk.

Het is- eigenlek een doorvoerbandel , die bier gedreven "wordt en meer in banden van Boeginezen en an- dere vreemdelingen dan in die van de Cerammera- is. Ook bier , even als op mna alle plaatsen , wordt door de bevolking dikwerf luide gewenscht , dat de Boeginesche bande» laren toch van ben verdreven mogten werden.

Op Goram en Manavolka is de handelsgeest by de bevol- king grooter dan op Ceram-laut. Een voornaam handelsartikel van Goram enz. Ver- mits de pandanbladeren spoedig vooht aantrekken en ongedierte verwekken, zijn deze overigens zeer aardige doezen ongeschikt tot het bewaren van kleederen of papieren.

Praauwen ea jonken kunnen op eenige plaat- sen in kleine rivieren binnenloopen of achter uitstekende land- tongen zioh bergen f maar vaartuigen van meer dan 3 voeten diepgang kunnen daar nergens veilig ten anker gaan. Daarentegen biedt de Ceram-laat-groep twee goede lig- plaatsen aan ; de eerste is tussolien de eilanden Kilwaroe en Gisser, waar in vijf tot twintig vademen , goede ankergrond ge- TOndeo wordt.

Vogels ontbreken op Ceram. Hetzelfdp gebeurde in de nasporing iiaar andere zaken. Het is moeyelyk op. De meest volledige kennis, die tot nog toe van deze ei- landen is verkregen , is te danken aan den heer C. De grondgesteldheid is op de meeste plaatsen zeer vruchtbaar. In den handelsiijcl op Aroe, dat is van Januarij tot Junij, verhuren vele Ke ij - 8che Alfoeren zich als roeiers op de jonken der handelaren , die den achterwal van Aroe bezoeken, of wetea zich daar als timmerlieden voor het herstellen van praauwen te verhuren.

De negorijjen op de Key-eilanden zijn ruim vijftig in ge- tal, verdeeld ' In twaalf distrikten, groot en klein dooreen gerekend ; elk distrikt wordt bestuurd door eenen orang kaja , die eenige mindere hoofden onder zich heeft. Zoo als de naam Aroe aanwijst is het 'eene groep of een archipel van vele eilanden. Wat kan hiervan de reden £yn?

Veel magt werd gewoonlijk niet gebezigd , om die plaatsen meester te worden en de bezettingen , die daarna op de meest afgelegene plaatsen werden achtergelaten, waren doorgaans onvoldoende, om den euvelmoed der inboorlingen te bedwin- gen en daden van geweld te voorkomen. Reeds vroeger was bet voordeel , dat de handel voor de Oosi- Cndische Compagnie opleverde , veel verminderd door den toe- aemenden invloed van vreemde handelaren , vooral Boeginezen en Makassaren, die niettegenstaande het stelsel van monopolie, hunne handelsondernemingen ook daar wisten voort te zetten en zich doer de geringe magi der Compagnie weinig tegenge- werkt zagen.

Het gevolg van dien toestand zal hieronder vermeld worden. Van uit zee gezien , komende van het westen , doen de Aroe- eilanden zich onaanzieniyk voor; het land is zeer laag, met hoege- naamd geene verhevenheden , die tot bijzondere kenteekenen kunnen dienen. Tusschen elk der laatstgenoemde eilanden is eene passage voor schepen , ook tusschen eenige der andere , die nog tot den zoogenaamden Voorwal behooren. Aan de oostzgde van het eiland Wammer wordt eene kleine baai ge- vormd tosschen twee tandjongs , die beide Tandjong Wammer Timor genaamd zijn; vele deskundigen beweren, dat die plaats in alle moessons volkomen veilig is , en voor het handelsver- keer niet minder geschikt dan Dobo.

Vooral rondom de eilanden van den Achterwal , d. Op den voorwal worden in het wild de indigoplant, ta- roem kembang en -de katoen kapas zeer veel gevonden ; de inlander gebruikt de eerste zeer zelden, en tot geen ander doel dan het verwen van wit linnen; de kapas wordt door hen nog minder gebruikt, daar de vrouwen hot spinnen en weven niet verstaan en luiheid onder alle te groot is, voor zulkeu arbeid.

Een groot aantal en eéne ruime verscheidenheid van vogels bewonen de bössehen op Aroe; onder dezólvo behoort de zöo feehoono paradyavogel , iets kleiner dan die op Nieuw-Guinea gevonden wordt, doch zoo als beweerd wordt van rijker' ve- derentooi voorzien.

Door middel Van pijl en boog wéten de inboorlingen dezen vogel juist te treffen, hetzij in de vlngt of op de toppen der hoogste boomen , die hot geliefkoosde rustpunt van dezen woud- bewoner zijn.

De bosschén van de Aroe-eilanden worden wijders bewoond door eene groote menigte varkens en eindelyk nog door mil- lioenen bloedzuigers , die den wandelaar weldra van hunne te- geawoordigheid bloedige blaken geven.

Proeven met deze dieren op menschen hebben hunne bruik- baarheid bewezen. Zij verklaarden echter ook vruchteloos beproefd te hebben er een te vangen ; wanneer de helfl van het op- gegeven getal juist mogt wezen , dan is de vermeerdering toch zeer groot te noemen.

Hondom de geheele groep wordt vooral veel gevonden de blaasvisch of opblazer , in allerlei verscheidenheid ; na den vloed , op de droog gevallen riffen loopende , is het een allerzonderlingst gezïgt deze vischsoort te zien liggen, die dan doorgaans bolrond opgeblazen, en door zijne groote groene oogen eu 82 velerlei kleuren gemakkelijk te vinden is. De bevolking, die de Voorwals-eilanden der Aroe-groep bewoont, is afkomstig van de voormalige Banda bewoners, die na de gedurige oorlogen hun land verlieten en ook gedeel' lelijk op Aroe een nieuw te huis zochten.

Het is echter wel aan te nemen, dat een deol der bevolking van den Voorwal afetamt van Alfoeren , oorspronkelijke bewoners der Aroe-groep. Bij de ontdekking dezer eilanden, in het jaar , werden ook op den Voorwal Alfoeren gevonden , benevens weinige Ma- homedanen. Ma- kassaren en andere vreemde handelaren, die reeds bij de komst -der Nederlanders op Aroe gevonden werden , hebben den Islam "daar voortgeplant.

Het eyfer der bevolking van de Aroe-eilanden is van het jaar door den heer Bosschkr opgegeven als Chris- tenen, Mahomedanen, Alfoeren: Niettegenstaando alle aangewende moeite is over de laatste jaren geene jaiste opgave verkregen kunnen worden ; voor zoo- veel konde worden nagegaan, zal het tegenwoordige cyfer der Christenen niet veel hooger dan toenmaals zijn, dat der Ma- homedanen kan gerust op het dubbele gesteld worden en omtrent de Alfoeren zal een aantal van 10 h zielen niet overdreven zijn.

Door de zorg der schoolmeesters kunnen later juiste opga- ven der bevolking verwacht worden. Het bestuur der negorijen is in handen van orang kaja's of orang tua's; die van den Voorval zijn voorzien van gouden of zilveren rottingknoppen, zoo als op de Ambonsche eilan- den. De Alfbersche hoofden van de Achterwals negorijen heb- ben zoodanig onderscheidingsteeken nooit willen aanvaarden , omdat hunne voorvaderen het ook niet gebruikt hebben.

Wangil en Maikor bezitten slechts bamboezen lokalen tot kerk en school; Oedjir, eene Mahomedaansche nogory , heeft by de plaatsing der huizen meer orde en bezit een goed on- derhouden mesigit. De zedemke toestand der bewoners , laat veel te wenschen over; dit is trouwens niet anders te verwachten. Natuurlijk is deze zeer oppervlakkig en niet veel anders dan prevelen van formulieren en opvolging van vormen , die zy van de Makassaarsche en Boeginesche handelaren heb- ben afgezien.

Hier worden groote waarden geofferd aan geesten , die rotsholen en de zee bewonen , zon- der ooit een menschenoffer te vorderen. Honne aanraking met de handelaren, die juist door deze zwakheden hun voordeel weten te doen, is niet geschikt om meer beschaving te verspreiden. De producten van de Aroe-eilanden zijn: Houtwerken waarvan belangrijke hoeveelheid wordt uit- geroerd, verschaft de vreemdeling zich door aankap in de bos- aehen , met eigen middelen , zonder eenige schatting te betalen.

Het tegen- woordig bestek laat geene herhaling daarvan toe ; alleen eenige aanvullingen tot den tegenwoordigen tgd kunnen hier plaat» vinden. Het gebruik van arak en andere sterke dranken neemt onder de bevolking toe; zoowel by de Christenen als bij de Hahomedanen en Alfoeren is arak de meest geliefkoosde drank en het gewone onthaal voor vrienden. Dit toenemend ver- bruik zal welligt ook medewerken tot achteruitgang van de nijverheid.

Grekleui-de stotfen , sarongs en hoofddoeken gebruiken deze eilandbewoners zelden; hunne sago wordt op Aroe niet duurder betaald dan te Amboina of Banda; welke redenen zij hebben tot de reizen naar de Aroe-eilanden valt moegelijk te gissen ; hun daarnaar vragende , antwoorden zt een- voudig dat hunne ouders en grootouders het hun geleerd hebben.

Van Maart tot aan het einde der oostmousson komt zeer zelden nog een vaartuig ten handel ; van April tot Augustus vertrekken de meeste handelaren om tegen December of later tenig te komen.

Be invoer gedurende het handelssaisoen van werd op- gegeven ab volgt: Ongebleekt katoen, ps. Java , Boegies , Gorontalo en Bengalen , kodies è. Gebatikde hoofden, 60 kodies k ƒ Tjindees, gingans en andere stoffen.

Totaal lijnwaden van buiten Europa. Champagne, boter, sardyntjes, saucis Aarden kommen, borden, schotels. Grof Ëngelsch buskruid bij de bot- tel of het kati Fijn jagtkruid in blikken, 25 il ƒ 2 Hagel en geweerkogels. Bijlen , patjols , peda's , parangs , messen Boslemmermessen , 8 vaten h, do- zyn k ƒ 2 IJzeren en stalen pannen, ps. Koperen kommen, bekers, borden Groote en kleine glazen en karaffen, Diverse kramerijen als: Amfioen, ballen h, flh.

Olie van klappa en katjan , pikols a ƒ 15 ». Hoewel ƒ 60 hierboven genoteerd is, werden ook voor enkele pikols hoogere prijzen besteed tot ƒ De prgzen door Boeginezen en Chinezen besteed voor tripang, hebben de vroegere hoogte nog niet weder bereikt; de onlusten in China doen dit artikel in waarde rijzen en dalen.

De bevolking van Aroe gaat zelden buiten hare eilandgroep; eene enkele reis naar Keij of Tenimber behoort tot de belangrijkste gebeurtenissen ; verder dan die plaatsen gaat zij liever niet uit eigen beweging.

Het bovenstaande beknopte overzigt is door schrijver dezes in het jaar opgemaakt en werd door de dagbladen op Java gepubliceerd. De voornaamste bestemming van dit ar- tikel is naar Frankrijk; van Makasser of Singapore wordt ook eene geringe hoeveelheid naar China gezonden. De handel op Aroe is thans uitsluitend in handen van Europesche, Ghinesche en Boéginesche kooplieden van Ma- kasser. Vreemdelingen moeten beginnen met de bijzondere wjjze van handelen aldaar, te leeren, en zullen niet spoedig in hunne onder- nemingen slagen, wanneer zg niet vooraf, door reeds geves- tigde en bekende handelaren , by den Alfoor zijn bekend ge- maakt.

In elke negorij worden Boeginezen dan ook gevonden , zoowel op den Voor- als op den Achterwal , al- waar zg door het verkoopen van goederen op crediet , hoofden en minderen aan zich weten te binden. Sommige keeren jaar- Igks met het invallen van den oost-mousson terug naar Ma- kasser; andere blijven een of meer jaren op Aroe doorbren- gen, er zgn er, die reeds tien jaren achtereen gebleven zgn, niettegenstaande het bij herhaling gegeven bevel , om jaarlgks terug te keeren, tenzy vergunning tot achterblijven zg vor- kregen , van den reizenden ambtenaar.

Wanneer de schuld , die de Alfoer bg den handelaar gemaakt heeft , niet gedurende denzelfden moussou is aangezuiverd, blijft hetgeen in minde- 93 ring is voldaan, hetzij veel of weinig, alleen tot rente die- nen eo de hoofdschuld blijft even groot.

De Boeginees blijft zich dan niet alleen in de negory ophouden , maar begeeft zich ook naar de duikplaatsen , waar hij telkens alles wat de visscher opduikt van hem afneemt, onder het voor- wendsel dat het tot schuldvermindering zal strekken.

On- der dit voorwendsel nam zy wraak ; plunderde en vernielde de te Watelee aanwezige handelspraanwen en doodde twee Boe- giDesche handelaren. Hot dadelyk gevolg daarvan was dat de Wateleezen naar hunne bosschen trokken en hunne visschergen grootendeels staakten. De soengie loopt tnsschen de eilanden Wakam en Kobroor; op laatstgenoemd eiland ligt in het gebergte de negorij Dosie , waar- van de bewoners bekend staan als de meest ruwe en wreede der geheele Aroegroep, en zelfs verdacht gehouden worden menschen te eten.

Een zestal Gorammers , die , niets kwaads vermoedende , naar den Achterwal wilden , werden in de soen- gie aangevallen en vermoord; hunne schedels prykten op de puinhoopen van Watelee , totdat later aangekomen landgenooten de inlossing tegen hooge waarden verkregen. Na was de zaak gekeerd ; in plaats van hunne wezenlijke grieven bloot te loggen en bescherming te vragen tegen hunne onder- 95 drukkers, yerhinderden zij zelfs ée tussclieDkomst die hun werd aangeboden.

Ruim dertig mglen zuidwest van den Aroe-archipel lig- gen de Tenimber- of Timor-laut-eilanden. Meermalen heeft deze bevolking zich dergelgke straffen op den hals gehaald. Deze weinig vreedzame omgang heeft in den weg gestaan aan het verkrijgen van meerdere kennis van deze eilanden en derzelver bewoners.

De handel op de Tenimber-eilanden wordt meest gedreven door Boeginezen en bestaat hoofdzakelijk in ruilhandel, van lijnwaden, koper- en ijzerwerk tegen tripang en schildpad. Deze groep eilanden vormde in vroegeren tyd eene afzon- -derlyke afdeellng, doof een' fijtor opziener of assistent resident bestuurd pnder het opperbestuur van den landvoogd te Banda. Het is nergens gebleken welke bestnursbe- ginselen door hem gevolgd werden of welke voorschriften hem ten dien aanzien gegeven waren.

Op de meeste eilanden, met name op Wetter, Klsser, Boina, liOttie, Moa, Sermattan, Babber en Dammo waren steenen versterkingen met eene militaire bezetting , bestaande mt ëën onderofficier of korporaal en een paar soldaten. Op Eisser bestond de bezetting uit één sergeant en 12 soldaten.

Dit bestnnr, in de laatste tgden der Compagnie meest geheel aan zichzelven overgelaten , verloor allengs alle mid- delen om het gezag te handhaven , vooral over do verder verwgderdo eilanden. De laatste 'der opzieners was zekere van Yperen , die , toen in het begin van het Engelsch tusschenbestuur dezo post werd ingetrokken, naar Amboina terugkeerde.

Een en- gelsch vaartuig bezocht daarna de eilanden, nam alles mede wat nog aan wapening voorhanden was , en liet aan do nog aanwezige soldaten de keus om te bleven of terug te keeren.

Eenige , die daar getrouwd waren , bleven en uit hen en de nagelatene betrekkingen van vroegere bestuurders zyn de mestiezen ontstaan, die daar nog gevonden worden. Eam, die in voor het eerst die eilanden weder bezocht, vond het onderwijs in een' ellendigen staat. Te gejijk met den predikant Kam, op zyn eerste bezoek- reis, was te Kisser aangekomen de zendeling Le Bruijh die, op Koepang geplaatst, van daar eene reis naar deze eilanden deed.

Hot wederplaatsen van zendelingen op deze eilanden is thans in overwoging by het bestuur der Molluccos. Goed onderhou- 99 den kerken en zeDdeliDgswoniogen getuigen nog ultljd van de hoop der bevolking om weder zendelingen in kaar midden te zien. Het getal Christenen bedroeg in op Kisser zielen. De geheele bevolking bedraagt op Wetter Het zijn blanke men- schen met blaauwe oogen en blond haar , die overigens in taal , kleeding en voeding, weinig van de Alfoeren te onderscheidon zyn.

Zij zijn zeer arm en erneren zich met landbouw , veeteelt en kleinhandel. Men vindt onder hen de namen van Joosxens, Bakker, Visser en anderen.

De bevolking der geheele eilandgroep kenmerkt zich door eene gelijkheid van taal, zeden, godsdienstige en maatschap- pelijke instellingen. Vooral is dit geval met de standverdee- ling, die op ieder eiland teruggevonden wordt.

De marnas in de landtaal mcrno, maloisch toean maken de hoogste kaste uit; vroeger was deze kaste veel talrijker. Ook konden stamboeren tot den stand van vrye boeren overgaan, wanneer zij bij onvermogen der marna, waartoe zij behoorden de boete betaalden, die aan deze wegens mis- drijf mogt zijn opgelegd.

De laskars worden onderscheiden in gekochte, stam- en vrye slaven. Crekochto slaven zijn op Timor geboren eu vuu daar naar de eilanden overgevoerd; zij knnnen aan derden Terkocht worden ; hunne kinderen worden stamslaven genoemd en worden nimmer verkocht. Huwelijken tusschen mama's en boerenmeisjes worden oogluikend toegestaan, doch de kinderen treden dan in den boerenstand. De voomaamste produkten der Zuidwester-eilanden zijn was, tripang en schildpad.

In bedroeg de uitvoer: Thans is de handel bijna geheel in handen der Boeginezen, die voor- al op Loeang langen tyd , voor de tripangvisschery , vertoeven. De veestapel is voor deze kleine eilanden vrij belangrijk te noemen.

Varkens, geiten en schapen zijn in groote menigte voor- handen. Van buffels en paarden wijst het volgende staatje over het jaar de cijfers aan; Eilanden.

De eilandeo leveren, met uitzondering van Damme, geea sago op; rijst wordt weinig of niet aangeplant ;. Schelpdieren zijn zeer gezocht; vleesch is er in overvloed, maar wordt alleen bij.

Het bestuur over de Zuidwester-eilanden wordt gevoerd door, van Grouvernements wego aangestelde hoofden, waarby als eone eigenaardigheid mag worden opgemerkt , dat de erf- opvolging niet geschiedt in de regte lijn maar in de zijlinie, in dier voege, dat steeds de zusters zoon des overledenen hem in het bestuur opvolgt.

Verder bepaalt zich het bestuur over die eilanden tot de daden van gezag, die aldaar van tijd tot tijd door do rei- zende ambtenaren worden uitgevoerd. Vaste regelen kunnen daarbij niet worden toegepast, om- dat de bevolking op de meeste dier plaatsen op nog te ge- riugen trap van beschaving staat en te veel gehecht is aan de instellingen en aloude gebruiken des lands. Wettor is een groot, steil uit zee opreizend, bergachtig eiland; voor zoo ver bekend is, zonder koraalriffen.

Overal loepen steile bergribben van uit het binnenland naar zee on vormen landpunten ; het is weinig begroeid , en donkergraauw gekleur- de, kale rotsen vertoonen zich overaL Op de zuidkust bevindt zich de hoofdkampong Sauw, waar vroeger eene versterking stond ; digt daarbij zijn eenigo kleine, hoogst armoedige negoryen.

De handelaren van Alor bren- gen aldaar, kain alor, kain lipa, klewangs en gongs; die van Perassa Delhi brengen Timorsche kleedjes, geweren on kruid. Do Aiorezen zijn de eenige, die langs de geheele kust van Wetter handelen; de overige handelaren, meest van Parassa en Kisser, doen alleen Sauw aan en wagen zich niet op de kust, uit vrees voor de woeste berg-Alfoeren, omtrent welke juiste opgaven ontbreken , doch van welke alge- IDCCD de meest slechte en onbeschaafde hoedanigheden wor- den verhaald.

Het eiland Kisser of Makisser is de vroegere zetel van het bestaur ; het heeft inwoners , onder welke Chris- tenen en mestiezen. Het eiland doet zich uit zee veel minder hoog voor dan de andere eilanden; het is rotsachtig en onvruchtbaar. Van Banda en Amboina worden ingevoerd ijzer , lijnwaden , koper- draad enz.

Het eiland telt acht negoryen, alle landwaarts in gele- gen: Slechts het eiland Roma is bewoond , de bevolking aldaar is in het jaar met de helft verminderd door de pok- ziekte. Men telt er thans slechts zielen in vyf negoryen: Djeroesa de hoofdkampong Oeroeakeka, Navvaroe, Hila en Lanoeroeoni. Het eiland levert voor den handel p. Do invoer geschiedt veelal door Makassaarsche han- delaren en omvat dezelfde artikelen als op de overige eilandea.

De bevolking is goedaardig doch traag; te Djeroesoe is eene zeer goede kerk voor een aantal van Chris tenea. Het eiland Lettie is, vooral aan de zuidkust, omringd doof uitgestrekte riffen ; het wordt verdeeld in vijf distrikten: De negoryen liggen op rotsen, die ongeveer veertig voe- ten hoog en daarenboven nog omringd zijn van opgestapelde koraalsteenen.

Op vele der eilanden wordt deze wijze van versterking gevonden. Het eiland is heuvelachtig en slechts in de dalen sterk bemoeid; de handel is yan weinig belang en wordt gescliat op 20 pikols was, pikol schildpad en weinig tripang. De Makassaren komen daar van Loeang, op hunne terugtogten naar Makasser, om te handelen. Oostwaarts van Lettie , door eene straat van slechts eene Duitsche mijl, geseheiden, ligt het vruchtbare eiland Moa, met digte bosschen tot op de toppen der bergen bedekt ; het is de voorraadschuur der overige eilanden, zoowel van voe- dingsmiddelen als van bouwnvaterialen.

De bevolking zal ongeveer zielen bedragen. De bevolking is goedaardig en min of meer onderworpen aan die van Lettie, hetgeen wel eens aanleiding geeft tot willekeurige handelingen van de zijde der laatste.

De jaariyksche handelsuitvoer wordt geschat op 60 pikols was; karet en tripang komen weinig voor. Het is een lage koraalklip, onvruchtbaar en kaal; de O inwoners ontvangen hunno eerste levensbehoeften meest vaa Moa. Het is omringd vau riffen, die talrijke schelpdieren tot voeding der bevolking opleveren. Do gewone doch on- veilige ankerplaats is vóór de negory Waoerwawang.

De bevolking is schuw van aard , doch goedhartig en gedwee en wordt zelden door vreemde handelaren bezocht. Van het christendom wordt geen spoor meer gevonden. Loeang ligt op een uitgestrekt koraalrif en heeft aan eene verhooging van den zeebodem zijn ontstaan te danken.

Op Loeang is zelfs geen goed drinkwater; de eenige put die er gevonden wordt , levert zilt water. Het eiland is door schepen van gewonen diepgang niet te naderen; op de riffen aan de noordkust is eene veilige ligplaats voor groote praauwen. De bevolking , zielen sterk , woont grootendeels aan de noordkust, in vyf negoryen: Dit mag toegeschreven worden zoowel aan de vele Ma- kassaarsche handelaren, die jaarlyks het eiland bezoeken en daar meest gehuwd zijn, als aan de omstandigheid dat de mannelyke bevolking gedurende het grootste deel van het jaar rondvarende is op de overicro eilanden.

In Teerden van daar uitgevoerd pikols tripang en 6 pikols schidpad. Het is ver- deeld in twee distrikten: Eoomkisser op de zuid- en Eoomdarat op do noordkust. Do bevolking, sterk ongeveer zielen, is zeer schuw van aard, verstaat geen maleisch, komt nooit in aanraking met handelaren en heeft den naam van twistziek te zy n , doch misschien ten onregte. Het eiland werd in het jaar door dea kapitein-luitenant Mülleb en daarna eerst, in het jaar weder bezocht, door den kontroleur 1® klasse van Eijber- GEN ; de ontvangst en houding der bevolkii g lieten toen niets te wenschen over; er bestaat dus geene reden om ongunstig over haar te oordeelen.

Het overige gedeelte der Babbergroep ia minder bekend on nimmer door amblouareu bezocht. De bevolking van Tepa staat bekend als vrijpostig en on- beschaamd , hebbende niet het minste ontzag voor hunne hoof- den of voor de bezoekende ambtenaren. Op de noord-oosthoek verheft zich de altijd rockende vuurberg; het overige gedeelte van het eiland is zeer bergachtig, boschryk en vruchtbaar; het zuidelijk deel is onbewoond ; de bevolking woont aan de Koeliwatte baai in de negorijen Keili en Solat, en langs de noordkust in de negorijen Bebor, Ili, Koemoer, Koaja, Meloe en Batoemera.

De bevolking telt zielen, waaronder nog slechts wei- nige Christenen. Seroea bestaat uit drie toppen, waarvan de middelste en faoogste de vaurberg is. Om- streeks den middag van dien dag liet de Java hot anker vallen ter reede Amboina. Eene kommissie , bestaande uit den As- sistent-Resident Magistraat F. Hovu, den fungerenden Secretaris van het Gouvernement der Molukscho eilanden W.

Bg aankomst van schepen , vooral stoomers , groeit het aantal toeschouwers sterk aan, en by de nu verwachte komst van Zgne Excellentie, was de menigte onafzienbaar; de brug dreigde te bezwijken onder den last. De weg van het havenhoofd naar de stad loopt door het fort Nieuw Victoria, vervolgens over de Esplanade on door eenige breede straten naar Batugadja, alwaar de woning dos Gouverneurs voor Zijne Excellentie was ingerigt.

De troepen der schutterij en van hot garnizoen stonden langs den weg en haie geschaard ; smaakvolle eerebogen , guirlandes , vlaggen , enz. Gretrouwe nakoming van de voorschriften zyner godsdienst en oen weinig zorg voor het graf van den in het jaar alhier over- leden ex-keizer van Soerakarta, Pakoe Boewoxo den zes- den , is het eenige waar deze groote balling zich mede bezig houdt. By volon was het tot geen ander dool dan om met grootschheid te kunnen zeggen, een onderhoud te hebben gehad met den Opperlandvoogd.

De audiëntie te Amboina was dan ook druk bezocht; zaken van vele jaren oud, werden op nieuw tot onderwerp van rekesten gemaakt, en soms onderscheidene zonderlinge vragen en verzoeken gedaan. Des namiddags inspecteerde Zijne Excellentie de troepen der schutterij en van het garnizoen.

De schutterij staat onder de bevelen van den Assistent Eesident Magistraat, die den rang van Luitenant-Kolonel daarbij bekleedt. De sterkte der schutterij was op ultimo , 30 ofEcie- ren, onder-ofBcieren en manschappen, De grootste helft is met geweren gewapend; ruim drie honderd dragen pieken en een klein honderdtal vormt eene sectie artillerie. De geweren der schutterij worden in het fort Nieuw Victoria, bewaard; bij elke exercitie moeten de schutters vooraf naar het fort hun wapen halen en na afloop weder terugbrengen ; de reden van dien maatregel is, dat de schutters zelve hunne ge- weren bewarende, daarvan een te ruim gebruik maken tot lU de jagt on niet de noodige zorg bestedon om ze in orde te houden.

De sterkte ter hoofdplaats Ambon is bepaald op 27 ofifi- eieren , en manschappen « van welke de helft inlanders ; alle wapens en diensten bgeen gerekend. Zijne Excellentie wist menigen kranke op te bouren door minzame toespraak; vooral de geblesseerden « bij do jongste expeditie op Cei-am , trokken de aandacht van Zijne Excollentio.

Het aantal zieken bedroeg Beijev en der 3® klasse G. De directie van het hospitaal wordt gevoerd door den directeur C. In de residentie Amboina worden verder geene genees- kundigen gevonden ; op Saparoea en Hila en andere plaat- sen, waar Europeanen gevestigd zijn, wordt dit gemis dik- werf gevoeld. BQ epidemien of ook bij ernstige ongesteld- heid van enkele personen wordt een geneesheer van Ambon ontboden, die, hoe haastig ook in zyne afreis, dikwerf veel moeite heefl om den overtogt naar de andere eilanden zonder ongelukken te volbrengen.

Op Saparoea en ook to Kajelie bevindt zich een docter djawa, die echter onbezol- digd , onaf hankelyk is van het bestuur en niet altijd van medi- cijnen is voorzien. De leprozen, in het voor hen bestemde gesticht op het eilandje Molano, worden enkele malen door den docter djawa van Saparoea bezocht.

Van het hospitaal ging Zyne Excellentie naar het instituut tot opleiding van iulandsche onderwyzers, te Batoe-Merah. Deze inrigting , in het leven geroepen en onderhouden door het Nederlandsche Zendelinggenootschap te Rotterdam, staat thans onder de leiding van den heer B.

Wanneer in aanmerking wordt genomen de geringe ontwikkeling der meesters, die vöör de oprigting van dit instituut aan het hoofd der in- landsche scholen stonden, dan eerst kan de waarde geschat worden dezer doelmatige opleiding.

Rissakotta het onder- was bestuurd werd. Als eene aanmerking daarop gemaakt mag worden , dan zou die we- zen , dat zy te veel de kracht hunner longen beproeven en te weinig piano in acht nemen. Dit is echter alleen de eerzucht van eenige der oudste leerlingen om hunne krachtige en goede stem boven de andere te doen uitkomen. Verder bezocht Zyne Excellentie de militaire kantine. Het stadhuis van Amboina levert niets opmerkenswaar- digs op ; het is een ouderwetsch gebouw , geheel zonder smaak ; een steenen stoep van zeven treden leidt naar de deur; een binnenportaal met twee kamers aan weerszijden en een trap , die naar den zolder leidt, is de inwendige gedaante van dit gebouw.

Do muren en poorten van het fort prijken met eenige opschriften en namen van Gouremeurs, onder wier bestuur herstelling of verbetering yerrigt is. De kazernes, militaire magazijnen van kleeding en wa- pening en het kruidhuis werden alle door Zijne Excellentie bezocht. Het gebouw, dat thans voor bureau is ingerigt, was voor vele jaren de Grouver- neurs woning; misschien dat het aan dit doel goed beant- woordde, maar voor bureau is het minder geschikt.

Het is verdeeld in vele kamers, die ruimte genoeg aanbieden voor het personeel , doch waarin de archieven ook verspreid liggen en geene geregelde bergplaats kunnen behouden. De secretarie, landskas, het policiekantoor , enz. Om andere redenen is het bijna onmogelgk in dit bureau arbeid te verrigton, die eenige inspanning van den geest vordert. Het roeren van de trom en hot steken ran de trompet worden gedurende den gauschen dag aangenaam afge- wisseld door de exercitiën der muzijkanten en het gejoel van een hoop soldaten kinderen; terwyl van tijd tot tyd een vrolyke dilettant de een toon igheid tracht af te breken door de muzijk van fluit of harmonica.

Tegenover het be- doelde gebouw staat eene ry kamers, waarin de vendumees- ter, de weeskamer en de pakhuismeester bureau houden, daarachter, bevinden zich de pakhuizen van meer dan voldoende ruimte. Het plan bestaat om de kleine ruimte tusschen dit ge- bouTV en de daartegenover staande kantoren , te vullen met eene luLzeme, hetgeen voor de bureau ambtenaren niet te wen- Bcben is.

Vele officiers woningen ontbreken in het fort; meer dan de helft der officieren moet particuliere huizen hu- Tea en buiten het fort wonen. Van het fort Nieuw Victoria begaf Zijne Excellentie zich naar het wees- en armenhuis der protestantsche gemeente. Dit gebouw is ruim en doelmatig ingerlgt; meer behoef- tige kinderen dan weezen worden hier verpleegd ; het is op- gerigt en wordt onderhouden door de gewone kerk- en huis- collecten, en geniet een per mille van de openbare verkoo- pingen te Amboina en van al de bezittingen buiten Java, waar geene eigene diakon ie-kassen bestaan.

De administratie wordt gevoerd door de diakenen der gemeente , onder voorzitterschap van eenen buitenregent ,. Het aantal verpleegd wor- dende kinderen bedroeg op ultimo December Bouer , bijgestaan door den ondermeester H.

Bekz ; op beide scholen vond Zyne Excellentie redenen hare tervedenheid te betuigen over de gevorderdheid der kinderen. Eindelijk werd nog het kwartier der gecondemneerden tot dwangarbeid, in oogenschouw genomen; dit is een oud , bouw- vallig, zeer slecht ingerigt lokaal; met den bouw van een nieuw kwartier is echter reeds een aanvang gemaakt.

Van dezen vermoedenden togt keerde Zijne Excellentie omstreeks den middag terug. Het kerkgebouw staat in de chinesche kamp; het is het eigendom der maleische gemeente; op het terrein, dat thans tot bannelingkwartier dient, stond in vroegere jaren nog eene kerk , die aan de nederlandsche gemeente behoorde. Er is sprake om een nieuw gebouw daar op te rigten, waartoe do grond van het Gouvernement wordt terug gevraagd. Veel bijzonders is daar niet te zien; op Java en elders zyn veel meer interessante grot- ten en holen.

Thans dragen tien man den stoel , zonder dralen , de bergen op en af. Het gewone getal dragers is acht, soms zes; voor reizen langs bergwegen worden tien of meer dragers ge- geven. Alleen by de mahomedanen wordt de bahasa nog bewaard. Hoe vergeten de bahasa ook is , brengt het volksgebruik toch mede , dat de bevelen die de negory betreffen , op de balie , ia de ba- hasa worden gegeven; daarna worden ze in het maleisch herhaald, maar by verzuim van het eerste, zou de regent moeijelijkheden van het volk ondervinden.

Hoogten beklimmende of afdalende, verminderen zy de vaart en dragen alle mogelijke zorg voor ongelukken ; by geringe hoogten rennen zij naar boven. Het was hier zoowel als in de later bezochte negorijen den menschen aan te zien, dat zy het bezoek van den Opperland voogd in hunne negorij op hoogen prys stelden ea er de waarde van gevoelden.

Eerst ten twee ure na den middag was deze togt afgeloopen ; het weder was voort- durend schoon, maar de warmte op dezen tyd van den dag schier ondragelyk.

De dragors werden menigmaal beklaagd , maar zy bekommerden zich niet veel om die stille klag- ten en liepen gestadig voort, wel wat minder opgewon- den dan 's morgens maar toch op verre na niet lusteloos , altyd nog pratende of zingende.

De dag werd besloten met een bal en souper, waarop alle ambtenaren, officieren en notabele ingezetenen genoodigd waren, zoomede eenige der in de nabijheid van de hoofd- plaats wonende regenten met bnnne echtgenooten. De keurige toiletten der Enropesche dames trokken veler bewondering, de nette zindelijke kleederdragt der inlandsche regentsvronwen , de costames van een paar Javaansche groe- ten en van de Chinesebo hoofden waren daarbij eene aar- dige afv7isseling.

De flikkerende lichtjes tegen den donkeren hemel ga- ven een goed effect ; tot middernacht duurde de vreugde voort , die bovenal verhoogd werd door de hartelijke gesprekken van den hoogen gastheer met vele der gasten. Den volgenden dag, 28 December, was bepaald tot de afreis van de hoofdplaats. Eene menigte sero's , en een ontelbaar aantal heen en weder varende praauwtjes met vruchten , groenten , pluim- vee en andere artikelen, voor den bazaar bestemd, leeren eenige der middelen kennen van de welvaart, die algemeen op deze eilanden onder den inlander bestaat en toeneemt.

De smalle landengte is in de laatste jaren weder opge- nomen en hare doorgraving geprojecteerd en begroot. Het bestaan van een kanaal zon voor de communicatie met Ceram , Sa- paroea enz. Van hier werd de reis voortgezet in draagstoelen langs het strand tot de negorij Soeli, waar eenige oogenblikken vertoefd werd in de regentswoniog , die daartoe netjes in- gerigt was. Ook hier en in de volgende negorijen vertoon- den de tjekalele dansers, vóór het huis , hunne kunsten.

Uit do pcndopo of zooals in de Molukken gezegd wordt saboea, van het zeer goed gebouwde en wol inge- rigte negory's huis is een fraai gezigt over de zee , op do eilanden Haroekoe en Ceram en op eenige uitspringende hoeken van Amboina. Op dit laat- ste traject was de gelegenheid gegeven om het sago klop- pen en saguwecr tappen te aanschouwen ; beide bewerkingen zyn zeer eenvoudig en worden uitvoerig beschreven gevonden in een opstel van den heer Dr Stuers, in het tydschrifl voor Nederlandsch Indie , 8e jaargang, en in prof.

Waai is eene der voornaamste Christen- negoryen van Amboina; goed bevolkt en ruim voorzien van bronnen van welvaart. De kerk te Waai is een zeer groot en fraai gebouw met goed meubilair en eea dertigtal nieuwe hanglampen. Bas, wien sedert een paar jaren Waai tot standplaats is aangewezen, heeft zich de liefde en gehechtheid zyner gemeente weten to verwerven, door zjjne uitnemend goede hoedanigheden.

De stoomers Java en Vxce Admiraal Koopman waren daags te voren van Ambon vertrokken en kwamen in den vroegen morgen to Waai. Het embarkement had plaats met de gebruikolijke ccrbewyzen. Gedurende de togten , die de Opperland voogd op het eiland Ambolna had volbragt , had Zy ne Excellentie zich met de meeste belangstelling geïnformeerd naar de belangen van de bevolking , hare bronnen van inkomsten , hare verpligtingen en regten en naar de middelen, die noodig geacht mogten ivorden, om verbetering van het bestaande, of opheffing van gebreken te verkrygen.

Het eerste waaraan de Ambonsche eilanden doen denken , is de kuituur en levering van kruidnagelen op de eilanden Amboina , Haroeko , Saparoea en Noesa-laut , door de inland- scbe bevolking aan het Grouvernement Van af de eerste komst der Nederlanders in deze streken tot op den tegen woord igen tgd, is de levering van nagelen eene verpligting geweest , aan de bevolking opgelegd. Groote voordeelen heeft de nagelkultuur in vroe- geren tyd opgebragt , maar sedert de laatste jaren waren de geldoiyke uitkomsten zeer nadeelig.

Maar daarentegen biykt ook, dat soms tien jaren achtereen het produkt weinig vermeerderde of verminderde en dat rijke oogsten ook drie malen achtereen voorkwamen. De cyfors van het product zijn van af het jaar tot te vinden op bladz. Het tydvak van tot was buiten gewoon ongunstig; het beste oogstjaar daarvan was , leve- rende , amsterdamsche ponden. Van tot heden be- droeg de oogst als volgt: Dit totaal van over tien jaren, zon ingelijke mate over 25 jaren, 7.

De markt in Europa werd vroeger uitsluitend door de Molukkos van nagelen voorzien; later kwam ook product van andere landen ter markt ; dit was wel van minder goede hoe- danigheid, maar belette niet dat de verkoopprijs, ook der goede nagelen, afnemende werd en bleef. De aanplantiogen van nagelboomen zijn echter uitgebreid , 'on doen binnen kort eene groote vermeerdering van het getal producerende boomen verwachten, zoodat een product, zonder -overdwjving, van amst. Het is zeer twijfelachtig of de pryzeo in Europa ooit weder belang- ryk zullen ryzen ; by zondere redenen zyn daarvoor niet te gissen.

Bij deze vooruitzigton op voortdurend verlies zou het meest rationele middel wezen de inkooppryzen naar evenre- digheid te verlagen, en lettende op de voortdurende verhoo- gingen in de winstgevende tyden , zou eene vermindering thans billijk te achten zijn; maar het is der inlandsche bevolking vry onverschillig wat het lot der nagelen zij, nadat zij ze heeft afgeloveixl , en moeijelijk zal de overtuiging van het verlies , of de billykheid der verminderde betaling, by haar ingang vinden, zoo lang zy gedwongen wordt tot den aanplant of tot onderhoud der nagelboomen.

Den dwang geheel op te heffen, en de kuituur geheel vry te laten , heeft ook bedenkelyke zij- den ; het eerste gevolg daarvan zou zyn, hot verwaarloozen en te niet gaan der tuinen ; tot eigen voordeel zal do bevol- king vrijwillig nooit voortgaan met do nagolknltnur , die bij de meesten nïot bemind is. Wanneer de aanvoeren verminderen , is hot te verwachten dat de prijzen zullen stijgen , de consumptie vau kruidnagelen blijft altijd beperkt, hoe gering de prijs ook moge vrezen; om den voorraad ter markt te verminderen zou dus moeten worden overgegaan tot vermindering der aanplantingen , of voor het thans overtollige product een ander debouchë ge- zocht dienen te worden.

Bij zoodanigen prijs zou het in Neder- land te verwachten verlies grootondeels te voorkomen zyn ; zelfs bij eenige daling der prijzen op Java, zou nog altijd het voordeel der transportkosten naar Nederland verkregen zijn ; bij verkoop te Amboina zouden de kosten van transport naar Java, emballage, enz.

Indien hot contract, tusschen het Nederlandsche gouvernement en de Nederlandsche handelmaatschappij gesloten , zich tegen dien verkoop verzetten mogt, dau zou het iu Nederland aan te voeren nagelproduct nog ontheven kunnen worden van vracht naar Java, kosten op lossen en laden, enz.

Schepen , in September of October uit een der Nederland- sohe havens vertrekkende met destinatie naar Amboina , b. Begtstreeksche afscheep der na- gelen te Amboina voor Nederland heeft het laatst plaats gehad in het jaar i. Toen de Nederlanders zich in de Molukkos begonnen te vestigen, dreven de Amboinezen reeds handel in nagelen; de oorlogen tusschen de Nederlanders en de andere Euro- pesche zeevaarders, over het bezit dezer eilanden en don daarmede te verkrijgen alleenhandel in specerijen, eindigden met de verjaging der laatstgenoemde; van het jaar dagteekent dit voorregt der Nederlanders; het waren toen niet alleen de Ambonsche eilanden , die specerijen voortbrag- ten ; van vele andere eilanden tot het gebied van den Sul- tan van Ternate behoorende, werden door de Compagnie ook nagelen verkregen, tot dat in het jaar de eerste uitroeijingen bevolen en alleen de eilanden Amboina, Ha- roeko, Saparoea on Noesalaut tot behoud der nagelkultuur bestemd werden.

Eerst na de weder in bezitname der Moluksche eilanden door Nederland, na het tosschenbestuur der Engelschen, werd tot verandering van den gevolgden regel besloten.

In- het jaar De eerste proef met deze geregelde tuinen mislukte ; de na- gelboomen waren op geregelden afstand geplant , zonder scha- duw ; hoog gras en struiken waren weg gekapt, wegen aan- gelegd , heiningen en wachthuizen geplaatst , doch door zwaro regenbuijen werden de vruchtbare deelen van den grond weg- gespoeld, de wortels der boomen werden daardoor ontbloot en moesten te groote zonnehitte doorstaan ; de meeste boomen stierven of kwijnden en gaven geen noemenswaard product.

In het jaar werd eene andere plantwijze ingevoerd, doch ook deze voldeed niet; weinige jaren later werden de voor- schriften omtrent de kuituur ter zijde gesteld en de bosch- tuinen op nieuw verkozen. Weinige zorg wordt tlians aan den nagolboom besteed; heggen, wegen , wachthuizen , worden niet vernieuwd , zelfi weinig onderhouden , zoodat de bevol- king niet voel meer te doen heeft dan oude boomen tegen nieuwe plantjes te verwisselen en te oogsten, hetgeen ook gedeeltelijk door kinderen kan geschieden.

De lawa poeti spinweefsel dat vroeger in de nagolboo- men gevonden werd en den boom deed kwijnen , is in de laatste jaren byna niet meer voorgekomen. Daar naast stellende het cijfer der bevol- king, waarvan de opgaven in de volgende bladzijden zullen verschijnen , dan blykt by eersten opslag dat slechts een on- beduidend aantal boomen voor ieders zorgen komt. De volgendo aantooning maakt dit duidelijker: Vu c.

Het hoogste product in de laatste vijf jaren was in het jaar , amst. Voor de afdeeling Amboina , amst. Van hetgeen de bevolking voor hare nagelen ontvangt, moet zij nog vier ten honderd af;3taan , onder de benaming van pielisgelden , aan de regenten en nagelschrijvers. De betalingen der genoemde sommen alleen vcrdoelende over het aantal mannen , als hoofden van huisgezinnen , dan zou een man verkrygen , van Amboina ƒ 20,11; van Hila ƒ 13,27 ; en van Saparoea ƒ 22, Het voordeel der bevolking by de nagelkultnur is dus niet gering te noemen , vooral niet , wanneer , zooals hiervo- ren is aangestipt, de werkzaamheden daarvoor zoo luttel zijn.

De nagelkuUuur nog hooger op te voeren zou stry- den met de belangen van het Gouvernement en met de wen- schen der bevolking, die bij nieuwen aanleg veel arbeid te verrigten zou hebben , om het terrein schoon te maken , kweek bedden aan te leggen, over te planten, schoon te houden in den beginne en diergelyke , terwijl zy eerst over vyftien jaren de vruchten daarvan zou oogsten.

Nu reeds heerscht onder de bevolking van Amboina en Hila groote onverschilligheid voor de nagelkultuur , en wordt aldaar niet zelden gezien dat menig eigenaar van vruchtdragende nagelboomen zijn product wegschenkt, aan wio het plukken wil, tenzij hij tot de inzameling gedwongen worde. Het is zeker lastig voor de bevolking dat zij de betaling voor het product eerst ontvangt, nadat de geheele oogst is afgeloopen en in de pak« huizen geleverd; zij moet daardoor, na de drooging, de na- gelen nog eenigen tijd bewaren en na inlevering, die ne- gory's gewyze plaats vindt, nog wachten tot het product der geheele afdeeling ontvangen is.

Zij verkoopt thans dik- werf haren oogst aan meer gegoede ingezetenen van de ne- gorij of aan de hoofden tegen eenen veel minderen prijs dan deze later bij de levering in het pakhuis ontvangen; dit middel om dadelijk geld in handen te krijgen is echter ook een gevolg van de zucht tot feesten, die vooral in den oogsttyd in alle negorijen gegeven worden; even als op Java de tyd van padi snyden eene reeks van maaltijden en genoegens medebrengt, worden ook bij de nageloogst bloedverwanten, vrienden en helpers bij hot plukken , dagelyks ruim onthaald , lU waarbij in de Christen negorijen saguweer en koolwater niet ontbreken f.

De gelden, die de hoofden ontvangen als pietisgelden bovenvermeld , maken een gedeelte uit der inkomsten aan hna ambt verbonden; behalve die vier ten honderd van betalin- gen aan de bevolking, verdeelen de regenten en mindero hoofden nog ƒ 15 voor elke bahar nagelen van amst. Wyders hebben de regenten het genot van vrye woning en de beschikking gedurende bepaalde aantallen dagen, orer eenige mannemke en vrouwelijke ingezetenen der negory , tot diensten op het veld of in het huishouden , alles tegen voe- ding zonder betaling.

Gemiddeld on t vangen hasselgel- den. Soija beneden Kilang Hutumierie. Gemiddeld ontvangeu hasselgel- den. Gemiddeld ontvan- gcu piolisgcldcu 's j aars door de regenten. Totaal ontvangst der regen- ten. Gemiddeld ontvangen hasselgel- den. Gemiddeld ontvan- gen ictisgeldcn 's jaars. Gemiddeld ontvangen hassclgel- dcu. Gemiddeld ontvan- gen pietisgeldea 'sjaars. Totaal ontvangst der regeu- ten. Het reglement van staatsblad no. In kleinere negorijen, waar de mannelijke bevolking ia slechts twee werktroepen verdeeld is, zou de druk misschica gevoeld kunnen worden , maar hierin wordt te gomoet gekomen door tot de verpligte diensten aan het Grouvornement meer personen uit de grootere negoryen te nemen.

Zoo als de geaardheid van dit volk is, bij hunne ge- ringe behoeflten, zal het moeijelijk vallen de verpUgto diensten af te schaffen en op de volksvlijt ten deze te re- kenen. Ieder negoriy bewoner heeft -aandeel in de sagoedoes- soens der negory , hy kan verder , op den grond der negory , aardvruchten planten of andere winstgevende bezigheden ver- rigten , die vry wat gemakkely ker zijn dan bij bouw- of wa- terwerken, by pakhuizen of schepen, lasten te dragen on naar het oog van mandoors of opzieners te zien of de tijd van rust nog niet verschenen is.

Eene klasse van daglooners of koelies , zooals elders aan- getroffen wordt, bestaat hier niet, en zal, by de tegen- woordige maatschappelyke instellingen der bevolking, nooit geboren worden. Nog nooit echter zyn door hoofden of bevolking klagten of bezwaren ingebragt. Doch het zal juister wezen de diensten van elke negory afzonderlijk gade te slaan; de volgende tabel loopt over het jaar , gedurende hetwelk twee Nederlandsche schepen met steenkool moesten gelost worden, en door de expeditie naar Ceram, zonder ophouden, de twee oorlogstoomschepen belading met brandstof noodig hadden , dit waren diensten , die buitengewoon genoemd kunnen worden.

Getal we] mannen der werkdagen v werkbarer Hutomorie. Uit deze opgaven blijkt zeker niet dat de bevolking gedrukt is, de eene negorij levert meer ar- beid dan de andere, maar het is dikwerf van allerlei om- standigheden afhankelijk, welke negorij tot het leveren van hot benoodigde werkvolk wordt aangesproken ; in spoed ver- eischende bezigheden zijn de naastbijgelegene negoryen het eerst aan de beurt.

De levering van kalk, atap, bamboe en andere ligte materialen kan hierbij niet geteld worden; de benoodigde hoeveelheid is zoo belangrijk niet, en de pryzen, die de bevolking daarvoor betaald krygt , zijn niet minder dan die door particulieren en op den bazaar betaald worden. Sexfilm Van Vandaag 9. Sexfilm met vrouwen Lekker! Grote Tieten Lekker grote tieten. Squirting Gratis geile filmpjes van squirten Spuiten met die kut. Alles voor betere Sex Langdurige erectie: Sexfilms Van Vandaag 3.

Sexfilms Van Vandaag 4. Groepsex Heerlijke gratis groepsex meer kinky. Striptease Sexy blondje doet striptease. Over de sexfilm pagina Welkom op de sexfilm startpagina. Nicole xxx Laatste update: Over de beheerder Suggesties voor een seksfilm, heb je een goede link of wil je adverteren?

Contact met de beheerder. Meld kinderporno meldpunt kinderporno kinderslot. Kijk ook eens op Sexfilms Online Kopen Eenvoudig sexfilms kijken Gratis lekkere downloads meer sexfilms op de sexshop startpagina. Lekker geil wijf hmmm lekker Zelf een Themapagina beheren Inloggen beheerders Startpagina.

Extreem dikke lul vrouwen die sex zoeken



vette hoeren homo pjes

De werkzaamheden van den Baad van Justitie te Banda toonen mede veel verschil aan. Bij de regtbank werden behandeld in: Het Reglement op de regtspleging, uitgevaardigd bij staats- blad no. Dit aantal van zeven regters wordt thans veel te groot geacht, voornamelijk omdat het moeijelijk voltallig is te hou- den, en onmogelijk kan worden zamengesteld , overeenkomstig de voorschriften, uit vier der voornaamste ambtenaren, éóa officier en twee perkeniers of onbeambte burgers.

Sedert vele jaren behoort de grootste helft der leden tot den stand der perkeniers of andere ingezetenen. Dezelfde moeite om de Europesche regtbanken voltallig te houden bestaat to Ambon en te Ternalo , waar het aantal leden buiten den president slechts drie bedraagt. De handel op do Banda-ciiandon bestaat hoofdzakclyk in 51 tlon aanvoer van lijnwaden , eetwaren on benoodigdheden voor het dageiyksch leven.

Do in- en uitvoerwaarde is als volgt opgegeven: Onder de invoerwaarden is begrepen de waarde der rijst ,' -welke door den aannemer der leverancié wordt aangebragt en op ongeveer ƒ k f , kan worden gesteld. De uitgevoerde specerijen zijn onder bovenstaande cyfers niet begrepen.

Het aantal aangekomen en vertrokken schepen is hier- onder vermeld. Laad- ruimte in lasten. De ingezetenen van Banda , die raschepen , eene bark en eene schoener in bezit hadden , hebben zich in het jaar daar- van ontdaan, omdat hun de gelegenheid en de middelen tot reparatie ontbraken. Later schynt de handelsvloot van Banda weder geboren te wezen ; althans in lag eene schoener ter reede , welke gezegd werd aan een' Europeeschen koopman te Banda Neira te behooren.

Vele verandering is in de handelsopgaven niet te ont- waren ; er wordt echter meer geklaagd over achteruitgang dan geroemd op het tegendeel; onder de redenen daarvan wordt opgegeven de geregelde stoomvaart, waardoor de in 53 vroegere jaren in.

Het tegt tot den verkoop van arak en andere sterke dran- ken is het eenigo middel, dat verpacht is. In de ruïne der kerk te Neira wordt een twintigtal grafzerken gevonden met opschriften ; de oudste daarvan dagteekent van 15 Sep- tember Het getal bedeelden bedraagt doorgaans van 20 tot 24, voor toelage aan schoolmeesters en bedienden wordt de andere som besteed.

Het diakonie- fonds is in de laatste 20 jaren met meer dan ƒ vooruitgegaan. Hoewel tot de residentie Banda behoorende, heeft de per- soonlgke bemoeienis van den Resident zich zelden tot die lan- den uitgestrekt. De Assistent Besident C. De aanteekempgen v»n den beer Bosschbb over Oost-Ceram enz. In die Soengies staan eenige boizen op hooge palen , uitmakende de negerden Qroot Kwam- mor en Klein Kwammor; eene straat Salila, zoo als die op de kaart, tussehen Ceram en groot Ketèxig geplaatst is, be- staat niet: De namen der negoryen en kampongs op Oost-Ceram enz.

Namea der terschil- lende kampoags. KWAOS, onder bestuur van een' radja. Bato Assa Ossong Tobo Kissalaa , woonplaats van den radja Rilmoeri , vroonplaats van den radja Bilore Sambawa Enena Oerong, woonpbats van deu orang kaja. Lokoo Goelie goelie Kwanuuor groot id. Het aantal Alfoeren is niet bekend ; voor el- ke kampong zal een 20 tal niet te veel syn. Nameo der Tendin- lende kampoogs. Kilmoei, Troonplaats ran den orang kaja. Kilbat, TTOOnplaats van den orang kaja.

Gah , woonplaats Tan den orang kaja Dete opgave verdient weinig tertrouweir. Behalve den titel van radja of prang kaja, zooals op de Uliassers gebruikelijk is, noemen de besturende of onderga- schikte hoofden zich op enkele plaatsen majoor of kapitein ; op ëëne plaats, sengadji. Is dit oordeel streng en mis- schien te streng te noemen voor de geringe kennis, die tot dusverre verkregen is, grootendeels is het niet overdreven.

De regering van Tidore over deze landen , en de daarop gevolgde oorlogen met den Sultan van Ceram , waren niet geschikt om verbetering in dezen ver- waarloosden staat te brengen , terwijl eindelyk de geheele verlatenheid eene regeringloosheid te weeg bragt, die alle slechte hoedanigheden deed vermeerderen en het steeds moei- jeltjker maakte deze volken te brengen tot het juiste besef yan de noodzakelijkheid van beschaving, tot vermeerdering tan welvaart.

Van de Gorammers vooral is de zucht tot verzet en onge- hoorzaamheid veel grooter dan van de Cerammers. Zij erkennen in zekere matd hunne ondei'geschiktheid aan de strandregenten en onderwerpen zich gedwee en gewillig aan de afzettergen, die zij van deze hebben te verduren. De- zelfde vrees koesteren zy voor het Walila gebergte ; de bewo- ners der zuidkust vermeenen 4at het hun verboden is over dit gebergte, naar het noorderstrand te gaan, en dat ziekte -of dood de strafiPen daarop zouden wezen.

In het jaar zagen eohter een groot aantal regenten en minderen zich ver- pligt dien togt te maken zonder dat zg nadeelige gevolgen daarvan ondervonden. De Alfoeren erkennen en eerbiedigen een onzigtbaar Op- perwezen, dat al bunne bandelingen gadeslaat, kun goed of kwaad zendt, en in dit of een volend leven straft voor eaveldaden.

Ken ruim veld ter bearbeiding , voor evangelie-verkondigets vaa den waren stempel! De taal der Oost-Cerammers enz. Zij hebben echter een dialect, dat veel overeenkomst beeft met hetgeen op Ambon en Saparoea gesproken wordt; nasporin- gen daaromtrent bleien zonder resultaat.

De huizen op Oost-Ceram en verdere eilanden zijn meestal van gaba-gaba tak van den sagoboom en atap, met houten stylen, of van ander ligt materiaal. Oost-Ceram is over het algemeen heuvelachtig, op sommige plaatsen met ruime vlakten , elders weder , digt nabij het strand , steil bergachtig. De hoogste berg is de Salogor of Monnikskap , naar gissing voeten hoog; deze berg is zwaar begroeid, laat echter op verscheidene plekken, vooral nabij den top,b1ooten kalksteen zien.

Op eene voetreis door het binnenland van Toem aan de zuidkust, tot Waroe aan de noordkust, door schrijver in het jaar volbragt, liep het pad, uren achtereen, door digte wouden waarin het fraaiste hout in massa voorkomt. B jzonder op- merkelijk is het vergezigt door deze bosschen, daar de grond weinig met kreupelhout begroeid is en geene lianen noch slin- gerplanten den doortogt beletten. Het is opmerkelijk , dat in dit gedeelte van Ceram niet gevon- den wordt do kajoopoetieboom , die op de Ambonsche eilanden , op West-Ceram en Boeroe zooveel wordt aangetroffen ; de aan- wezigheid van dien boom is gewoonlijk het teeken van onvrucht- baarheid van den grond.

Buiten pisang en doerian zijn zeer weinig vruchtboomen op deze eilanden ; alleen de klapaboom staat in menigte overal langs en naby de stranden. De uitvoer van klapa vruchten en olie, die trouwens zeer slecht bereid is, is niet onbelangryk; hoofdzakelijk geschiedt deze naar Banda. Eene menigte kleine en groote rivieren vallen aan de zuid- en aan de oostkust in zee; de voornaamste zijn: Deze rivier heeft daarenboven de bijzonderheid, dat zij geene steenen bevat , zooals de Toem en de Masiwang , maar dikken en rooden modder ; eene uitgezochte verblijfplaats voor krokodillen, welke hier in menigte voorkomen.

De Masiwang is de voornaamste der drie ; zij ontspringt uit hetgroote centrale gebergte, heeft daar den naam van Waisisa, vereenigt zich verder met de riviertjes Waiweni en Waikali, krijgt alsdan den naam van Masiwang en loopt aan de noordkust van Ceram, tusschon Qah en Waroo, in zee.

Kilwaroe ia eene barre zandplaat met weinige verheven- heid boven het zeevlak; de huizen staan op palen, de wa- terputten welke hier gevonden worden, geven slecht, brak water. Hoewel hier genoeg bronnen van welvaart aanwezig zynv wordt evenwel daarvan weinig partij getrokken. De vischvangst wordt zeer zelden op Oost-Ceram enz. De kampong Aro- kan op de oostkust is uitsluitend bewoond door uitgeweke- nen van Maba Almahera ; zy erneren zich alleen met de vischvangst.

Ontzaggelijk groote sago-bosschen , over geheel Oost-Ce- ram verspreid, leveren den bewoners meer op dan zy noo- dig hebben.

De Cerammers zelve houden zich met dien handel niet veel op, maar bepalen zich alleen tot den ver- koop of tot het ruilen tegen lynwaden, yzer- en koper- werk. Het is- eigenlek een doorvoerbandel , die bier gedreven "wordt en meer in banden van Boeginezen en an- dere vreemdelingen dan in die van de Cerammera- is. Ook bier , even als op mna alle plaatsen , wordt door de bevolking dikwerf luide gewenscht , dat de Boeginesche bande» laren toch van ben verdreven mogten werden.

Op Goram en Manavolka is de handelsgeest by de bevol- king grooter dan op Ceram-laut. Een voornaam handelsartikel van Goram enz. Ver- mits de pandanbladeren spoedig vooht aantrekken en ongedierte verwekken, zijn deze overigens zeer aardige doezen ongeschikt tot het bewaren van kleederen of papieren.

Praauwen ea jonken kunnen op eenige plaat- sen in kleine rivieren binnenloopen of achter uitstekende land- tongen zioh bergen f maar vaartuigen van meer dan 3 voeten diepgang kunnen daar nergens veilig ten anker gaan. Daarentegen biedt de Ceram-laat-groep twee goede lig- plaatsen aan ; de eerste is tussolien de eilanden Kilwaroe en Gisser, waar in vijf tot twintig vademen , goede ankergrond ge- TOndeo wordt.

Vogels ontbreken op Ceram. Hetzelfdp gebeurde in de nasporing iiaar andere zaken. Het is moeyelyk op. De meest volledige kennis, die tot nog toe van deze ei- landen is verkregen , is te danken aan den heer C. De grondgesteldheid is op de meeste plaatsen zeer vruchtbaar. In den handelsiijcl op Aroe, dat is van Januarij tot Junij, verhuren vele Ke ij - 8che Alfoeren zich als roeiers op de jonken der handelaren , die den achterwal van Aroe bezoeken, of wetea zich daar als timmerlieden voor het herstellen van praauwen te verhuren.

De negorijjen op de Key-eilanden zijn ruim vijftig in ge- tal, verdeeld ' In twaalf distrikten, groot en klein dooreen gerekend ; elk distrikt wordt bestuurd door eenen orang kaja , die eenige mindere hoofden onder zich heeft. Zoo als de naam Aroe aanwijst is het 'eene groep of een archipel van vele eilanden. Wat kan hiervan de reden £yn?

Veel magt werd gewoonlijk niet gebezigd , om die plaatsen meester te worden en de bezettingen , die daarna op de meest afgelegene plaatsen werden achtergelaten, waren doorgaans onvoldoende, om den euvelmoed der inboorlingen te bedwin- gen en daden van geweld te voorkomen. Reeds vroeger was bet voordeel , dat de handel voor de Oosi- Cndische Compagnie opleverde , veel verminderd door den toe- aemenden invloed van vreemde handelaren , vooral Boeginezen en Makassaren, die niettegenstaande het stelsel van monopolie, hunne handelsondernemingen ook daar wisten voort te zetten en zich doer de geringe magi der Compagnie weinig tegenge- werkt zagen.

Het gevolg van dien toestand zal hieronder vermeld worden. Van uit zee gezien , komende van het westen , doen de Aroe- eilanden zich onaanzieniyk voor; het land is zeer laag, met hoege- naamd geene verhevenheden , die tot bijzondere kenteekenen kunnen dienen.

Tusschen elk der laatstgenoemde eilanden is eene passage voor schepen , ook tusschen eenige der andere , die nog tot den zoogenaamden Voorwal behooren. Aan de oostzgde van het eiland Wammer wordt eene kleine baai ge- vormd tosschen twee tandjongs , die beide Tandjong Wammer Timor genaamd zijn; vele deskundigen beweren, dat die plaats in alle moessons volkomen veilig is , en voor het handelsver- keer niet minder geschikt dan Dobo.

Vooral rondom de eilanden van den Achterwal , d. Op den voorwal worden in het wild de indigoplant, ta- roem kembang en -de katoen kapas zeer veel gevonden ; de inlander gebruikt de eerste zeer zelden, en tot geen ander doel dan het verwen van wit linnen; de kapas wordt door hen nog minder gebruikt, daar de vrouwen hot spinnen en weven niet verstaan en luiheid onder alle te groot is, voor zulkeu arbeid. Een groot aantal en eéne ruime verscheidenheid van vogels bewonen de bössehen op Aroe; onder dezólvo behoort de zöo feehoono paradyavogel , iets kleiner dan die op Nieuw-Guinea gevonden wordt, doch zoo als beweerd wordt van rijker' ve- derentooi voorzien.

Door middel Van pijl en boog wéten de inboorlingen dezen vogel juist te treffen, hetzij in de vlngt of op de toppen der hoogste boomen , die hot geliefkoosde rustpunt van dezen woud- bewoner zijn. De bosschén van de Aroe-eilanden worden wijders bewoond door eene groote menigte varkens en eindelyk nog door mil- lioenen bloedzuigers , die den wandelaar weldra van hunne te- geawoordigheid bloedige blaken geven. Proeven met deze dieren op menschen hebben hunne bruik- baarheid bewezen. Zij verklaarden echter ook vruchteloos beproefd te hebben er een te vangen ; wanneer de helfl van het op- gegeven getal juist mogt wezen , dan is de vermeerdering toch zeer groot te noemen.

Hondom de geheele groep wordt vooral veel gevonden de blaasvisch of opblazer , in allerlei verscheidenheid ; na den vloed , op de droog gevallen riffen loopende , is het een allerzonderlingst gezïgt deze vischsoort te zien liggen, die dan doorgaans bolrond opgeblazen, en door zijne groote groene oogen eu 82 velerlei kleuren gemakkelijk te vinden is. De bevolking, die de Voorwals-eilanden der Aroe-groep bewoont, is afkomstig van de voormalige Banda bewoners, die na de gedurige oorlogen hun land verlieten en ook gedeel' lelijk op Aroe een nieuw te huis zochten.

Het is echter wel aan te nemen, dat een deol der bevolking van den Voorwal afetamt van Alfoeren , oorspronkelijke bewoners der Aroe-groep. Bij de ontdekking dezer eilanden, in het jaar , werden ook op den Voorwal Alfoeren gevonden , benevens weinige Ma- homedanen. Ma- kassaren en andere vreemde handelaren, die reeds bij de komst -der Nederlanders op Aroe gevonden werden , hebben den Islam "daar voortgeplant. Het eyfer der bevolking van de Aroe-eilanden is van het jaar door den heer Bosschkr opgegeven als Chris- tenen, Mahomedanen, Alfoeren: Niettegenstaando alle aangewende moeite is over de laatste jaren geene jaiste opgave verkregen kunnen worden ; voor zoo- veel konde worden nagegaan, zal het tegenwoordige cyfer der Christenen niet veel hooger dan toenmaals zijn, dat der Ma- homedanen kan gerust op het dubbele gesteld worden en omtrent de Alfoeren zal een aantal van 10 h zielen niet overdreven zijn.

Door de zorg der schoolmeesters kunnen later juiste opga- ven der bevolking verwacht worden. Het bestuur der negorijen is in handen van orang kaja's of orang tua's; die van den Voorval zijn voorzien van gouden of zilveren rottingknoppen, zoo als op de Ambonsche eilan- den. De Alfbersche hoofden van de Achterwals negorijen heb- ben zoodanig onderscheidingsteeken nooit willen aanvaarden , omdat hunne voorvaderen het ook niet gebruikt hebben. Wangil en Maikor bezitten slechts bamboezen lokalen tot kerk en school; Oedjir, eene Mahomedaansche nogory , heeft by de plaatsing der huizen meer orde en bezit een goed on- derhouden mesigit.

De zedemke toestand der bewoners , laat veel te wenschen over; dit is trouwens niet anders te verwachten. Natuurlijk is deze zeer oppervlakkig en niet veel anders dan prevelen van formulieren en opvolging van vormen , die zy van de Makassaarsche en Boeginesche handelaren heb- ben afgezien.

Hier worden groote waarden geofferd aan geesten , die rotsholen en de zee bewonen , zon- der ooit een menschenoffer te vorderen. Honne aanraking met de handelaren, die juist door deze zwakheden hun voordeel weten te doen, is niet geschikt om meer beschaving te verspreiden. De producten van de Aroe-eilanden zijn: Houtwerken waarvan belangrijke hoeveelheid wordt uit- geroerd, verschaft de vreemdeling zich door aankap in de bos- aehen , met eigen middelen , zonder eenige schatting te betalen.

Het tegen- woordig bestek laat geene herhaling daarvan toe ; alleen eenige aanvullingen tot den tegenwoordigen tgd kunnen hier plaat» vinden. Het gebruik van arak en andere sterke dranken neemt onder de bevolking toe; zoowel by de Christenen als bij de Hahomedanen en Alfoeren is arak de meest geliefkoosde drank en het gewone onthaal voor vrienden. Dit toenemend ver- bruik zal welligt ook medewerken tot achteruitgang van de nijverheid.

Grekleui-de stotfen , sarongs en hoofddoeken gebruiken deze eilandbewoners zelden; hunne sago wordt op Aroe niet duurder betaald dan te Amboina of Banda; welke redenen zij hebben tot de reizen naar de Aroe-eilanden valt moegelijk te gissen ; hun daarnaar vragende , antwoorden zt een- voudig dat hunne ouders en grootouders het hun geleerd hebben.

Van Maart tot aan het einde der oostmousson komt zeer zelden nog een vaartuig ten handel ; van April tot Augustus vertrekken de meeste handelaren om tegen December of later tenig te komen. Be invoer gedurende het handelssaisoen van werd op- gegeven ab volgt: Ongebleekt katoen, ps. Java , Boegies , Gorontalo en Bengalen , kodies è. Gebatikde hoofden, 60 kodies k ƒ Tjindees, gingans en andere stoffen. Totaal lijnwaden van buiten Europa. Champagne, boter, sardyntjes, saucis Aarden kommen, borden, schotels.

Grof Ëngelsch buskruid bij de bot- tel of het kati Fijn jagtkruid in blikken, 25 il ƒ 2 Hagel en geweerkogels. Bijlen , patjols , peda's , parangs , messen Boslemmermessen , 8 vaten h, do- zyn k ƒ 2 IJzeren en stalen pannen, ps. Koperen kommen, bekers, borden Groote en kleine glazen en karaffen, Diverse kramerijen als: Amfioen, ballen h, flh. Olie van klappa en katjan , pikols a ƒ 15 ». Hoewel ƒ 60 hierboven genoteerd is, werden ook voor enkele pikols hoogere prijzen besteed tot ƒ De prgzen door Boeginezen en Chinezen besteed voor tripang, hebben de vroegere hoogte nog niet weder bereikt; de onlusten in China doen dit artikel in waarde rijzen en dalen.

De bevolking van Aroe gaat zelden buiten hare eilandgroep; eene enkele reis naar Keij of Tenimber behoort tot de belangrijkste gebeurtenissen ; verder dan die plaatsen gaat zij liever niet uit eigen beweging. Het bovenstaande beknopte overzigt is door schrijver dezes in het jaar opgemaakt en werd door de dagbladen op Java gepubliceerd. De voornaamste bestemming van dit ar- tikel is naar Frankrijk; van Makasser of Singapore wordt ook eene geringe hoeveelheid naar China gezonden.

De handel op Aroe is thans uitsluitend in handen van Europesche, Ghinesche en Boéginesche kooplieden van Ma- kasser.

Vreemdelingen moeten beginnen met de bijzondere wjjze van handelen aldaar, te leeren, en zullen niet spoedig in hunne onder- nemingen slagen, wanneer zg niet vooraf, door reeds geves- tigde en bekende handelaren , by den Alfoor zijn bekend ge- maakt. In elke negorij worden Boeginezen dan ook gevonden , zoowel op den Voor- als op den Achterwal , al- waar zg door het verkoopen van goederen op crediet , hoofden en minderen aan zich weten te binden.

Sommige keeren jaar- Igks met het invallen van den oost-mousson terug naar Ma- kasser; andere blijven een of meer jaren op Aroe doorbren- gen, er zgn er, die reeds tien jaren achtereen gebleven zgn, niettegenstaande het bij herhaling gegeven bevel , om jaarlgks terug te keeren, tenzy vergunning tot achterblijven zg vor- kregen , van den reizenden ambtenaar. Wanneer de schuld , die de Alfoer bg den handelaar gemaakt heeft , niet gedurende denzelfden moussou is aangezuiverd, blijft hetgeen in minde- 93 ring is voldaan, hetzij veel of weinig, alleen tot rente die- nen eo de hoofdschuld blijft even groot.

De Boeginees blijft zich dan niet alleen in de negory ophouden , maar begeeft zich ook naar de duikplaatsen , waar hij telkens alles wat de visscher opduikt van hem afneemt, onder het voor- wendsel dat het tot schuldvermindering zal strekken.

On- der dit voorwendsel nam zy wraak ; plunderde en vernielde de te Watelee aanwezige handelspraanwen en doodde twee Boe- giDesche handelaren. Hot dadelyk gevolg daarvan was dat de Wateleezen naar hunne bosschen trokken en hunne visschergen grootendeels staakten. De soengie loopt tnsschen de eilanden Wakam en Kobroor; op laatstgenoemd eiland ligt in het gebergte de negorij Dosie , waar- van de bewoners bekend staan als de meest ruwe en wreede der geheele Aroegroep, en zelfs verdacht gehouden worden menschen te eten.

Een zestal Gorammers , die , niets kwaads vermoedende , naar den Achterwal wilden , werden in de soen- gie aangevallen en vermoord; hunne schedels prykten op de puinhoopen van Watelee , totdat later aangekomen landgenooten de inlossing tegen hooge waarden verkregen. Na was de zaak gekeerd ; in plaats van hunne wezenlijke grieven bloot te loggen en bescherming te vragen tegen hunne onder- 95 drukkers, yerhinderden zij zelfs ée tussclieDkomst die hun werd aangeboden.

Ruim dertig mglen zuidwest van den Aroe-archipel lig- gen de Tenimber- of Timor-laut-eilanden. Meermalen heeft deze bevolking zich dergelgke straffen op den hals gehaald.

Deze weinig vreedzame omgang heeft in den weg gestaan aan het verkrijgen van meerdere kennis van deze eilanden en derzelver bewoners. De handel op de Tenimber-eilanden wordt meest gedreven door Boeginezen en bestaat hoofdzakelijk in ruilhandel, van lijnwaden, koper- en ijzerwerk tegen tripang en schildpad. Deze groep eilanden vormde in vroegeren tyd eene afzon- -derlyke afdeellng, doof een' fijtor opziener of assistent resident bestuurd pnder het opperbestuur van den landvoogd te Banda.

Het is nergens gebleken welke bestnursbe- ginselen door hem gevolgd werden of welke voorschriften hem ten dien aanzien gegeven waren. Op de meeste eilanden, met name op Wetter, Klsser, Boina, liOttie, Moa, Sermattan, Babber en Dammo waren steenen versterkingen met eene militaire bezetting , bestaande mt ëën onderofficier of korporaal en een paar soldaten. Op Eisser bestond de bezetting uit één sergeant en 12 soldaten. Dit bestnnr, in de laatste tgden der Compagnie meest geheel aan zichzelven overgelaten , verloor allengs alle mid- delen om het gezag te handhaven , vooral over do verder verwgderdo eilanden.

De laatste 'der opzieners was zekere van Yperen , die , toen in het begin van het Engelsch tusschenbestuur dezo post werd ingetrokken, naar Amboina terugkeerde.

Een en- gelsch vaartuig bezocht daarna de eilanden, nam alles mede wat nog aan wapening voorhanden was , en liet aan do nog aanwezige soldaten de keus om te bleven of terug te keeren.

Eenige , die daar getrouwd waren , bleven en uit hen en de nagelatene betrekkingen van vroegere bestuurders zyn de mestiezen ontstaan, die daar nog gevonden worden. Eam, die in voor het eerst die eilanden weder bezocht, vond het onderwijs in een' ellendigen staat. Te gejijk met den predikant Kam, op zyn eerste bezoek- reis, was te Kisser aangekomen de zendeling Le Bruijh die, op Koepang geplaatst, van daar eene reis naar deze eilanden deed.

Hot wederplaatsen van zendelingen op deze eilanden is thans in overwoging by het bestuur der Molluccos. Goed onderhou- 99 den kerken en zeDdeliDgswoniogen getuigen nog ultljd van de hoop der bevolking om weder zendelingen in kaar midden te zien.

Het getal Christenen bedroeg in op Kisser zielen. De geheele bevolking bedraagt op Wetter Het zijn blanke men- schen met blaauwe oogen en blond haar , die overigens in taal , kleeding en voeding, weinig van de Alfoeren te onderscheidon zyn. Zij zijn zeer arm en erneren zich met landbouw , veeteelt en kleinhandel. Men vindt onder hen de namen van Joosxens, Bakker, Visser en anderen. De bevolking der geheele eilandgroep kenmerkt zich door eene gelijkheid van taal, zeden, godsdienstige en maatschap- pelijke instellingen.

Vooral is dit geval met de standverdee- ling, die op ieder eiland teruggevonden wordt. De marnas in de landtaal mcrno, maloisch toean maken de hoogste kaste uit; vroeger was deze kaste veel talrijker. Ook konden stamboeren tot den stand van vrye boeren overgaan, wanneer zij bij onvermogen der marna, waartoe zij behoorden de boete betaalden, die aan deze wegens mis- drijf mogt zijn opgelegd.

De laskars worden onderscheiden in gekochte, stam- en vrye slaven. Crekochto slaven zijn op Timor geboren eu vuu daar naar de eilanden overgevoerd; zij knnnen aan derden Terkocht worden ; hunne kinderen worden stamslaven genoemd en worden nimmer verkocht.

Huwelijken tusschen mama's en boerenmeisjes worden oogluikend toegestaan, doch de kinderen treden dan in den boerenstand. De voomaamste produkten der Zuidwester-eilanden zijn was, tripang en schildpad. In bedroeg de uitvoer: Thans is de handel bijna geheel in handen der Boeginezen, die voor- al op Loeang langen tyd , voor de tripangvisschery , vertoeven. De veestapel is voor deze kleine eilanden vrij belangrijk te noemen.

Varkens, geiten en schapen zijn in groote menigte voor- handen. Van buffels en paarden wijst het volgende staatje over het jaar de cijfers aan; Eilanden. De eilandeo leveren, met uitzondering van Damme, geea sago op; rijst wordt weinig of niet aangeplant ;. Schelpdieren zijn zeer gezocht; vleesch is er in overvloed, maar wordt alleen bij. Het bestuur over de Zuidwester-eilanden wordt gevoerd door, van Grouvernements wego aangestelde hoofden, waarby als eone eigenaardigheid mag worden opgemerkt , dat de erf- opvolging niet geschiedt in de regte lijn maar in de zijlinie, in dier voege, dat steeds de zusters zoon des overledenen hem in het bestuur opvolgt.

Verder bepaalt zich het bestuur over die eilanden tot de daden van gezag, die aldaar van tijd tot tijd door do rei- zende ambtenaren worden uitgevoerd. Vaste regelen kunnen daarbij niet worden toegepast, om- dat de bevolking op de meeste dier plaatsen op nog te ge- riugen trap van beschaving staat en te veel gehecht is aan de instellingen en aloude gebruiken des lands. Wettor is een groot, steil uit zee opreizend, bergachtig eiland; voor zoo ver bekend is, zonder koraalriffen.

Overal loepen steile bergribben van uit het binnenland naar zee on vormen landpunten ; het is weinig begroeid , en donkergraauw gekleur- de, kale rotsen vertoonen zich overaL Op de zuidkust bevindt zich de hoofdkampong Sauw, waar vroeger eene versterking stond ; digt daarbij zijn eenigo kleine, hoogst armoedige negoryen.

De handelaren van Alor bren- gen aldaar, kain alor, kain lipa, klewangs en gongs; die van Perassa Delhi brengen Timorsche kleedjes, geweren on kruid. Do Aiorezen zijn de eenige, die langs de geheele kust van Wetter handelen; de overige handelaren, meest van Parassa en Kisser, doen alleen Sauw aan en wagen zich niet op de kust, uit vrees voor de woeste berg-Alfoeren, omtrent welke juiste opgaven ontbreken , doch van welke alge- IDCCD de meest slechte en onbeschaafde hoedanigheden wor- den verhaald.

Het eiland Kisser of Makisser is de vroegere zetel van het bestaur ; het heeft inwoners , onder welke Chris- tenen en mestiezen. Het eiland doet zich uit zee veel minder hoog voor dan de andere eilanden; het is rotsachtig en onvruchtbaar. Van Banda en Amboina worden ingevoerd ijzer , lijnwaden , koper- draad enz. Het eiland telt acht negoryen, alle landwaarts in gele- gen: Slechts het eiland Roma is bewoond , de bevolking aldaar is in het jaar met de helft verminderd door de pok- ziekte.

Men telt er thans slechts zielen in vyf negoryen: Djeroesa de hoofdkampong Oeroeakeka, Navvaroe, Hila en Lanoeroeoni. Het eiland levert voor den handel p. Do invoer geschiedt veelal door Makassaarsche han- delaren en omvat dezelfde artikelen als op de overige eilandea. De bevolking is goedaardig doch traag; te Djeroesoe is eene zeer goede kerk voor een aantal van Chris tenea.

Het eiland Lettie is, vooral aan de zuidkust, omringd doof uitgestrekte riffen ; het wordt verdeeld in vijf distrikten: De negoryen liggen op rotsen, die ongeveer veertig voe- ten hoog en daarenboven nog omringd zijn van opgestapelde koraalsteenen. Op vele der eilanden wordt deze wijze van versterking gevonden. Het eiland is heuvelachtig en slechts in de dalen sterk bemoeid; de handel is yan weinig belang en wordt gescliat op 20 pikols was, pikol schildpad en weinig tripang.

De Makassaren komen daar van Loeang, op hunne terugtogten naar Makasser, om te handelen. Oostwaarts van Lettie , door eene straat van slechts eene Duitsche mijl, geseheiden, ligt het vruchtbare eiland Moa, met digte bosschen tot op de toppen der bergen bedekt ; het is de voorraadschuur der overige eilanden, zoowel van voe- dingsmiddelen als van bouwnvaterialen. De bevolking zal ongeveer zielen bedragen.

De bevolking is goedaardig en min of meer onderworpen aan die van Lettie, hetgeen wel eens aanleiding geeft tot willekeurige handelingen van de zijde der laatste. De jaariyksche handelsuitvoer wordt geschat op 60 pikols was; karet en tripang komen weinig voor. Het is een lage koraalklip, onvruchtbaar en kaal; de O inwoners ontvangen hunno eerste levensbehoeften meest vaa Moa. Het is omringd vau riffen, die talrijke schelpdieren tot voeding der bevolking opleveren.

Do gewone doch on- veilige ankerplaats is vóór de negory Waoerwawang. De bevolking is schuw van aard , doch goedhartig en gedwee en wordt zelden door vreemde handelaren bezocht. Van het christendom wordt geen spoor meer gevonden. Loeang ligt op een uitgestrekt koraalrif en heeft aan eene verhooging van den zeebodem zijn ontstaan te danken. Op Loeang is zelfs geen goed drinkwater; de eenige put die er gevonden wordt , levert zilt water.

Het eiland is door schepen van gewonen diepgang niet te naderen; op de riffen aan de noordkust is eene veilige ligplaats voor groote praauwen. De bevolking , zielen sterk , woont grootendeels aan de noordkust, in vyf negoryen: Dit mag toegeschreven worden zoowel aan de vele Ma- kassaarsche handelaren, die jaarlyks het eiland bezoeken en daar meest gehuwd zijn, als aan de omstandigheid dat de mannelyke bevolking gedurende het grootste deel van het jaar rondvarende is op de overicro eilanden.

In Teerden van daar uitgevoerd pikols tripang en 6 pikols schidpad. Het is ver- deeld in twee distrikten: Eoomkisser op de zuid- en Eoomdarat op do noordkust. Do bevolking, sterk ongeveer zielen, is zeer schuw van aard, verstaat geen maleisch, komt nooit in aanraking met handelaren en heeft den naam van twistziek te zy n , doch misschien ten onregte.

Het eiland werd in het jaar door dea kapitein-luitenant Mülleb en daarna eerst, in het jaar weder bezocht, door den kontroleur 1® klasse van Eijber- GEN ; de ontvangst en houding der bevolkii g lieten toen niets te wenschen over; er bestaat dus geene reden om ongunstig over haar te oordeelen. Het overige gedeelte der Babbergroep ia minder bekend on nimmer door amblouareu bezocht. De bevolking van Tepa staat bekend als vrijpostig en on- beschaamd , hebbende niet het minste ontzag voor hunne hoof- den of voor de bezoekende ambtenaren.

Op de noord-oosthoek verheft zich de altijd rockende vuurberg; het overige gedeelte van het eiland is zeer bergachtig, boschryk en vruchtbaar; het zuidelijk deel is onbewoond ; de bevolking woont aan de Koeliwatte baai in de negorijen Keili en Solat, en langs de noordkust in de negorijen Bebor, Ili, Koemoer, Koaja, Meloe en Batoemera.

De bevolking telt zielen, waaronder nog slechts wei- nige Christenen. Seroea bestaat uit drie toppen, waarvan de middelste en faoogste de vaurberg is. Om- streeks den middag van dien dag liet de Java hot anker vallen ter reede Amboina. Eene kommissie , bestaande uit den As- sistent-Resident Magistraat F. Hovu, den fungerenden Secretaris van het Gouvernement der Molukscho eilanden W. Bg aankomst van schepen , vooral stoomers , groeit het aantal toeschouwers sterk aan, en by de nu verwachte komst van Zgne Excellentie, was de menigte onafzienbaar; de brug dreigde te bezwijken onder den last.

De weg van het havenhoofd naar de stad loopt door het fort Nieuw Victoria, vervolgens over de Esplanade on door eenige breede straten naar Batugadja, alwaar de woning dos Gouverneurs voor Zijne Excellentie was ingerigt.

De troepen der schutterij en van hot garnizoen stonden langs den weg en haie geschaard ; smaakvolle eerebogen , guirlandes , vlaggen , enz. Gretrouwe nakoming van de voorschriften zyner godsdienst en oen weinig zorg voor het graf van den in het jaar alhier over- leden ex-keizer van Soerakarta, Pakoe Boewoxo den zes- den , is het eenige waar deze groote balling zich mede bezig houdt.

By volon was het tot geen ander dool dan om met grootschheid te kunnen zeggen, een onderhoud te hebben gehad met den Opperlandvoogd. De audiëntie te Amboina was dan ook druk bezocht; zaken van vele jaren oud, werden op nieuw tot onderwerp van rekesten gemaakt, en soms onderscheidene zonderlinge vragen en verzoeken gedaan. Des namiddags inspecteerde Zijne Excellentie de troepen der schutterij en van het garnizoen. De schutterij staat onder de bevelen van den Assistent Eesident Magistraat, die den rang van Luitenant-Kolonel daarbij bekleedt.

De sterkte der schutterij was op ultimo , 30 ofEcie- ren, onder-ofBcieren en manschappen, De grootste helft is met geweren gewapend; ruim drie honderd dragen pieken en een klein honderdtal vormt eene sectie artillerie. De geweren der schutterij worden in het fort Nieuw Victoria, bewaard; bij elke exercitie moeten de schutters vooraf naar het fort hun wapen halen en na afloop weder terugbrengen ; de reden van dien maatregel is, dat de schutters zelve hunne ge- weren bewarende, daarvan een te ruim gebruik maken tot lU de jagt on niet de noodige zorg bestedon om ze in orde te houden.

De sterkte ter hoofdplaats Ambon is bepaald op 27 ofifi- eieren , en manschappen « van welke de helft inlanders ; alle wapens en diensten bgeen gerekend. Zijne Excellentie wist menigen kranke op te bouren door minzame toespraak; vooral de geblesseerden « bij do jongste expeditie op Cei-am , trokken de aandacht van Zijne Excollentio.

Het aantal zieken bedroeg Beijev en der 3® klasse G. De directie van het hospitaal wordt gevoerd door den directeur C. In de residentie Amboina worden verder geene genees- kundigen gevonden ; op Saparoea en Hila en andere plaat- sen, waar Europeanen gevestigd zijn, wordt dit gemis dik- werf gevoeld. BQ epidemien of ook bij ernstige ongesteld- heid van enkele personen wordt een geneesheer van Ambon ontboden, die, hoe haastig ook in zyne afreis, dikwerf veel moeite heefl om den overtogt naar de andere eilanden zonder ongelukken te volbrengen.

Op Saparoea en ook to Kajelie bevindt zich een docter djawa, die echter onbezol- digd , onaf hankelyk is van het bestuur en niet altijd van medi- cijnen is voorzien. De leprozen, in het voor hen bestemde gesticht op het eilandje Molano, worden enkele malen door den docter djawa van Saparoea bezocht. Van het hospitaal ging Zyne Excellentie naar het instituut tot opleiding van iulandsche onderwyzers, te Batoe-Merah. Deze inrigting , in het leven geroepen en onderhouden door het Nederlandsche Zendelinggenootschap te Rotterdam, staat thans onder de leiding van den heer B.

Wanneer in aanmerking wordt genomen de geringe ontwikkeling der meesters, die vöör de oprigting van dit instituut aan het hoofd der in- landsche scholen stonden, dan eerst kan de waarde geschat worden dezer doelmatige opleiding. Rissakotta het onder- was bestuurd werd. Als eene aanmerking daarop gemaakt mag worden , dan zou die we- zen , dat zy te veel de kracht hunner longen beproeven en te weinig piano in acht nemen.

Dit is echter alleen de eerzucht van eenige der oudste leerlingen om hunne krachtige en goede stem boven de andere te doen uitkomen. Verder bezocht Zyne Excellentie de militaire kantine. Het stadhuis van Amboina levert niets opmerkenswaar- digs op ; het is een ouderwetsch gebouw , geheel zonder smaak ; een steenen stoep van zeven treden leidt naar de deur; een binnenportaal met twee kamers aan weerszijden en een trap , die naar den zolder leidt, is de inwendige gedaante van dit gebouw.

Do muren en poorten van het fort prijken met eenige opschriften en namen van Gouremeurs, onder wier bestuur herstelling of verbetering yerrigt is. De kazernes, militaire magazijnen van kleeding en wa- pening en het kruidhuis werden alle door Zijne Excellentie bezocht. Het gebouw, dat thans voor bureau is ingerigt, was voor vele jaren de Grouver- neurs woning; misschien dat het aan dit doel goed beant- woordde, maar voor bureau is het minder geschikt.

Het is verdeeld in vele kamers, die ruimte genoeg aanbieden voor het personeel , doch waarin de archieven ook verspreid liggen en geene geregelde bergplaats kunnen behouden. De secretarie, landskas, het policiekantoor , enz. Om andere redenen is het bijna onmogelgk in dit bureau arbeid te verrigton, die eenige inspanning van den geest vordert.

Het roeren van de trom en hot steken ran de trompet worden gedurende den gauschen dag aangenaam afge- wisseld door de exercitiën der muzijkanten en het gejoel van een hoop soldaten kinderen; terwyl van tijd tot tyd een vrolyke dilettant de een toon igheid tracht af te breken door de muzijk van fluit of harmonica. Tegenover het be- doelde gebouw staat eene ry kamers, waarin de vendumees- ter, de weeskamer en de pakhuismeester bureau houden, daarachter, bevinden zich de pakhuizen van meer dan voldoende ruimte.

Het plan bestaat om de kleine ruimte tusschen dit ge- bouTV en de daartegenover staande kantoren , te vullen met eene luLzeme, hetgeen voor de bureau ambtenaren niet te wen- Bcben is. Vele officiers woningen ontbreken in het fort; meer dan de helft der officieren moet particuliere huizen hu- Tea en buiten het fort wonen. Van het fort Nieuw Victoria begaf Zijne Excellentie zich naar het wees- en armenhuis der protestantsche gemeente.

Dit gebouw is ruim en doelmatig ingerlgt; meer behoef- tige kinderen dan weezen worden hier verpleegd ; het is op- gerigt en wordt onderhouden door de gewone kerk- en huis- collecten, en geniet een per mille van de openbare verkoo- pingen te Amboina en van al de bezittingen buiten Java, waar geene eigene diakon ie-kassen bestaan.

De administratie wordt gevoerd door de diakenen der gemeente , onder voorzitterschap van eenen buitenregent ,. Het aantal verpleegd wor- dende kinderen bedroeg op ultimo December Bouer , bijgestaan door den ondermeester H. Bekz ; op beide scholen vond Zyne Excellentie redenen hare tervedenheid te betuigen over de gevorderdheid der kinderen. Eindelijk werd nog het kwartier der gecondemneerden tot dwangarbeid, in oogenschouw genomen; dit is een oud , bouw- vallig, zeer slecht ingerigt lokaal; met den bouw van een nieuw kwartier is echter reeds een aanvang gemaakt.

Van dezen vermoedenden togt keerde Zijne Excellentie omstreeks den middag terug. Het kerkgebouw staat in de chinesche kamp; het is het eigendom der maleische gemeente; op het terrein, dat thans tot bannelingkwartier dient, stond in vroegere jaren nog eene kerk , die aan de nederlandsche gemeente behoorde.

Er is sprake om een nieuw gebouw daar op te rigten, waartoe do grond van het Gouvernement wordt terug gevraagd. Veel bijzonders is daar niet te zien; op Java en elders zyn veel meer interessante grot- ten en holen. Thans dragen tien man den stoel , zonder dralen , de bergen op en af. Het gewone getal dragers is acht, soms zes; voor reizen langs bergwegen worden tien of meer dragers ge- geven. Alleen by de mahomedanen wordt de bahasa nog bewaard.

Hoe vergeten de bahasa ook is , brengt het volksgebruik toch mede , dat de bevelen die de negory betreffen , op de balie , ia de ba- hasa worden gegeven; daarna worden ze in het maleisch herhaald, maar by verzuim van het eerste, zou de regent moeijelijkheden van het volk ondervinden.

Hoogten beklimmende of afdalende, verminderen zy de vaart en dragen alle mogelijke zorg voor ongelukken ; by geringe hoogten rennen zij naar boven.

Het was hier zoowel als in de later bezochte negorijen den menschen aan te zien, dat zy het bezoek van den Opperland voogd in hunne negorij op hoogen prys stelden ea er de waarde van gevoelden. Eerst ten twee ure na den middag was deze togt afgeloopen ; het weder was voort- durend schoon, maar de warmte op dezen tyd van den dag schier ondragelyk. De dragors werden menigmaal beklaagd , maar zy bekommerden zich niet veel om die stille klag- ten en liepen gestadig voort, wel wat minder opgewon- den dan 's morgens maar toch op verre na niet lusteloos , altyd nog pratende of zingende.

De dag werd besloten met een bal en souper, waarop alle ambtenaren, officieren en notabele ingezetenen genoodigd waren, zoomede eenige der in de nabijheid van de hoofd- plaats wonende regenten met bnnne echtgenooten.

De keurige toiletten der Enropesche dames trokken veler bewondering, de nette zindelijke kleederdragt der inlandsche regentsvronwen , de costames van een paar Javaansche groe- ten en van de Chinesebo hoofden waren daarbij eene aar- dige afv7isseling. De flikkerende lichtjes tegen den donkeren hemel ga- ven een goed effect ; tot middernacht duurde de vreugde voort , die bovenal verhoogd werd door de hartelijke gesprekken van den hoogen gastheer met vele der gasten.

Den volgenden dag, 28 December, was bepaald tot de afreis van de hoofdplaats. Eene menigte sero's , en een ontelbaar aantal heen en weder varende praauwtjes met vruchten , groenten , pluim- vee en andere artikelen, voor den bazaar bestemd, leeren eenige der middelen kennen van de welvaart, die algemeen op deze eilanden onder den inlander bestaat en toeneemt. De smalle landengte is in de laatste jaren weder opge- nomen en hare doorgraving geprojecteerd en begroot.

Het bestaan van een kanaal zon voor de communicatie met Ceram , Sa- paroea enz. Van hier werd de reis voortgezet in draagstoelen langs het strand tot de negorij Soeli, waar eenige oogenblikken vertoefd werd in de regentswoniog , die daartoe netjes in- gerigt was.

Ook hier en in de volgende negorijen vertoon- den de tjekalele dansers, vóór het huis , hunne kunsten. Uit do pcndopo of zooals in de Molukken gezegd wordt saboea, van het zeer goed gebouwde en wol inge- rigte negory's huis is een fraai gezigt over de zee , op do eilanden Haroekoe en Ceram en op eenige uitspringende hoeken van Amboina.

Op dit laat- ste traject was de gelegenheid gegeven om het sago klop- pen en saguwecr tappen te aanschouwen ; beide bewerkingen zyn zeer eenvoudig en worden uitvoerig beschreven gevonden in een opstel van den heer Dr Stuers, in het tydschrifl voor Nederlandsch Indie , 8e jaargang, en in prof. Waai is eene der voornaamste Christen- negoryen van Amboina; goed bevolkt en ruim voorzien van bronnen van welvaart. De kerk te Waai is een zeer groot en fraai gebouw met goed meubilair en eea dertigtal nieuwe hanglampen.

Bas, wien sedert een paar jaren Waai tot standplaats is aangewezen, heeft zich de liefde en gehechtheid zyner gemeente weten to verwerven, door zjjne uitnemend goede hoedanigheden. De stoomers Java en Vxce Admiraal Koopman waren daags te voren van Ambon vertrokken en kwamen in den vroegen morgen to Waai.

Het embarkement had plaats met de gebruikolijke ccrbewyzen. Gedurende de togten , die de Opperland voogd op het eiland Ambolna had volbragt , had Zy ne Excellentie zich met de meeste belangstelling geïnformeerd naar de belangen van de bevolking , hare bronnen van inkomsten , hare verpligtingen en regten en naar de middelen, die noodig geacht mogten ivorden, om verbetering van het bestaande, of opheffing van gebreken te verkrygen.

Het eerste waaraan de Ambonsche eilanden doen denken , is de kuituur en levering van kruidnagelen op de eilanden Amboina , Haroeko , Saparoea en Noesa-laut , door de inland- scbe bevolking aan het Grouvernement Van af de eerste komst der Nederlanders in deze streken tot op den tegen woord igen tgd, is de levering van nagelen eene verpligting geweest , aan de bevolking opgelegd.

Groote voordeelen heeft de nagelkultuur in vroe- geren tyd opgebragt , maar sedert de laatste jaren waren de geldoiyke uitkomsten zeer nadeelig. Maar daarentegen biykt ook, dat soms tien jaren achtereen het produkt weinig vermeerderde of verminderde en dat rijke oogsten ook drie malen achtereen voorkwamen.

De cyfors van het product zijn van af het jaar tot te vinden op bladz. Het tydvak van tot was buiten gewoon ongunstig; het beste oogstjaar daarvan was , leve- rende , amsterdamsche ponden. Van tot heden be- droeg de oogst als volgt: Dit totaal van over tien jaren, zon ingelijke mate over 25 jaren, 7.

De markt in Europa werd vroeger uitsluitend door de Molukkos van nagelen voorzien; later kwam ook product van andere landen ter markt ; dit was wel van minder goede hoe- danigheid, maar belette niet dat de verkoopprijs, ook der goede nagelen, afnemende werd en bleef.

De aanplantiogen van nagelboomen zijn echter uitgebreid , 'on doen binnen kort eene groote vermeerdering van het getal producerende boomen verwachten, zoodat een product, zonder -overdwjving, van amst. Het is zeer twijfelachtig of de pryzeo in Europa ooit weder belang- ryk zullen ryzen ; by zondere redenen zyn daarvoor niet te gissen. Bij deze vooruitzigton op voortdurend verlies zou het meest rationele middel wezen de inkooppryzen naar evenre- digheid te verlagen, en lettende op de voortdurende verhoo- gingen in de winstgevende tyden , zou eene vermindering thans billijk te achten zijn; maar het is der inlandsche bevolking vry onverschillig wat het lot der nagelen zij, nadat zij ze heeft afgeloveixl , en moeijelijk zal de overtuiging van het verlies , of de billykheid der verminderde betaling, by haar ingang vinden, zoo lang zy gedwongen wordt tot den aanplant of tot onderhoud der nagelboomen.

Den dwang geheel op te heffen, en de kuituur geheel vry te laten , heeft ook bedenkelyke zij- den ; het eerste gevolg daarvan zou zyn, hot verwaarloozen en te niet gaan der tuinen ; tot eigen voordeel zal do bevol- king vrijwillig nooit voortgaan met do nagolknltnur , die bij de meesten nïot bemind is.

Wanneer de aanvoeren verminderen , is hot te verwachten dat de prijzen zullen stijgen , de consumptie vau kruidnagelen blijft altijd beperkt, hoe gering de prijs ook moge vrezen; om den voorraad ter markt te verminderen zou dus moeten worden overgegaan tot vermindering der aanplantingen , of voor het thans overtollige product een ander debouchë ge- zocht dienen te worden.

Bij zoodanigen prijs zou het in Neder- land te verwachten verlies grootondeels te voorkomen zyn ; zelfs bij eenige daling der prijzen op Java, zou nog altijd het voordeel der transportkosten naar Nederland verkregen zijn ; bij verkoop te Amboina zouden de kosten van transport naar Java, emballage, enz. Indien hot contract, tusschen het Nederlandsche gouvernement en de Nederlandsche handelmaatschappij gesloten , zich tegen dien verkoop verzetten mogt, dau zou het iu Nederland aan te voeren nagelproduct nog ontheven kunnen worden van vracht naar Java, kosten op lossen en laden, enz.

Schepen , in September of October uit een der Nederland- sohe havens vertrekkende met destinatie naar Amboina , b. Begtstreeksche afscheep der na- gelen te Amboina voor Nederland heeft het laatst plaats gehad in het jaar i. Toen de Nederlanders zich in de Molukkos begonnen te vestigen, dreven de Amboinezen reeds handel in nagelen; de oorlogen tusschen de Nederlanders en de andere Euro- pesche zeevaarders, over het bezit dezer eilanden en don daarmede te verkrijgen alleenhandel in specerijen, eindigden met de verjaging der laatstgenoemde; van het jaar dagteekent dit voorregt der Nederlanders; het waren toen niet alleen de Ambonsche eilanden , die specerijen voortbrag- ten ; van vele andere eilanden tot het gebied van den Sul- tan van Ternate behoorende, werden door de Compagnie ook nagelen verkregen, tot dat in het jaar de eerste uitroeijingen bevolen en alleen de eilanden Amboina, Ha- roeko, Saparoea on Noesalaut tot behoud der nagelkultuur bestemd werden.

Eerst na de weder in bezitname der Moluksche eilanden door Nederland, na het tosschenbestuur der Engelschen, werd tot verandering van den gevolgden regel besloten. In- het jaar De eerste proef met deze geregelde tuinen mislukte ; de na- gelboomen waren op geregelden afstand geplant , zonder scha- duw ; hoog gras en struiken waren weg gekapt, wegen aan- gelegd , heiningen en wachthuizen geplaatst , doch door zwaro regenbuijen werden de vruchtbare deelen van den grond weg- gespoeld, de wortels der boomen werden daardoor ontbloot en moesten te groote zonnehitte doorstaan ; de meeste boomen stierven of kwijnden en gaven geen noemenswaard product.

In het jaar werd eene andere plantwijze ingevoerd, doch ook deze voldeed niet; weinige jaren later werden de voor- schriften omtrent de kuituur ter zijde gesteld en de bosch- tuinen op nieuw verkozen. Weinige zorg wordt tlians aan den nagolboom besteed; heggen, wegen , wachthuizen , worden niet vernieuwd , zelfi weinig onderhouden , zoodat de bevol- king niet voel meer te doen heeft dan oude boomen tegen nieuwe plantjes te verwisselen en te oogsten, hetgeen ook gedeeltelijk door kinderen kan geschieden.

De lawa poeti spinweefsel dat vroeger in de nagolboo- men gevonden werd en den boom deed kwijnen , is in de laatste jaren byna niet meer voorgekomen.

Daar naast stellende het cijfer der bevol- king, waarvan de opgaven in de volgende bladzijden zullen verschijnen , dan blykt by eersten opslag dat slechts een on- beduidend aantal boomen voor ieders zorgen komt. De volgendo aantooning maakt dit duidelijker: Vu c. Het hoogste product in de laatste vijf jaren was in het jaar , amst. Voor de afdeeling Amboina , amst. Van hetgeen de bevolking voor hare nagelen ontvangt, moet zij nog vier ten honderd af;3taan , onder de benaming van pielisgelden , aan de regenten en nagelschrijvers.

De betalingen der genoemde sommen alleen vcrdoelende over het aantal mannen , als hoofden van huisgezinnen , dan zou een man verkrygen , van Amboina ƒ 20,11; van Hila ƒ 13,27 ; en van Saparoea ƒ 22, Het voordeel der bevolking by de nagelkultnur is dus niet gering te noemen , vooral niet , wanneer , zooals hiervo- ren is aangestipt, de werkzaamheden daarvoor zoo luttel zijn.

De nagelkuUuur nog hooger op te voeren zou stry- den met de belangen van het Gouvernement en met de wen- schen der bevolking, die bij nieuwen aanleg veel arbeid te verrigten zou hebben , om het terrein schoon te maken , kweek bedden aan te leggen, over te planten, schoon te houden in den beginne en diergelyke , terwijl zy eerst over vyftien jaren de vruchten daarvan zou oogsten. Nu reeds heerscht onder de bevolking van Amboina en Hila groote onverschilligheid voor de nagelkultuur , en wordt aldaar niet zelden gezien dat menig eigenaar van vruchtdragende nagelboomen zijn product wegschenkt, aan wio het plukken wil, tenzij hij tot de inzameling gedwongen worde.

Het is zeker lastig voor de bevolking dat zij de betaling voor het product eerst ontvangt, nadat de geheele oogst is afgeloopen en in de pak« huizen geleverd; zij moet daardoor, na de drooging, de na- gelen nog eenigen tijd bewaren en na inlevering, die ne- gory's gewyze plaats vindt, nog wachten tot het product der geheele afdeeling ontvangen is.

Zij verkoopt thans dik- werf haren oogst aan meer gegoede ingezetenen van de ne- gorij of aan de hoofden tegen eenen veel minderen prijs dan deze later bij de levering in het pakhuis ontvangen; dit middel om dadelijk geld in handen te krijgen is echter ook een gevolg van de zucht tot feesten, die vooral in den oogsttyd in alle negorijen gegeven worden; even als op Java de tyd van padi snyden eene reeks van maaltijden en genoegens medebrengt, worden ook bij de nageloogst bloedverwanten, vrienden en helpers bij hot plukken , dagelyks ruim onthaald , lU waarbij in de Christen negorijen saguweer en koolwater niet ontbreken f.

De gelden, die de hoofden ontvangen als pietisgelden bovenvermeld , maken een gedeelte uit der inkomsten aan hna ambt verbonden; behalve die vier ten honderd van betalin- gen aan de bevolking, verdeelen de regenten en mindero hoofden nog ƒ 15 voor elke bahar nagelen van amst. Wyders hebben de regenten het genot van vrye woning en de beschikking gedurende bepaalde aantallen dagen, orer eenige mannemke en vrouwelijke ingezetenen der negory , tot diensten op het veld of in het huishouden , alles tegen voe- ding zonder betaling.

Gemiddeld on t vangen hasselgel- den. Soija beneden Kilang Hutumierie. Gemiddeld ontvangeu hasselgel- den. Gemiddeld ontvan- gcu piolisgcldcu 's j aars door de regenten.

Totaal ontvangst der regen- ten. Gemiddeld ontvangen hasselgel- den. Gemiddeld ontvan- gen ictisgeldcn 's jaars. Gemiddeld ontvangen hassclgel- dcu. Gemiddeld ontvan- gen pietisgeldea 'sjaars. Totaal ontvangst der regeu- ten. Het reglement van staatsblad no.

In kleinere negorijen, waar de mannelijke bevolking ia slechts twee werktroepen verdeeld is, zou de druk misschica gevoeld kunnen worden , maar hierin wordt te gomoet gekomen door tot de verpligte diensten aan het Grouvornement meer personen uit de grootere negoryen te nemen.

Zoo als de geaardheid van dit volk is, bij hunne ge- ringe behoeflten, zal het moeijelijk vallen de verpUgto diensten af te schaffen en op de volksvlijt ten deze te re- kenen. Ieder negoriy bewoner heeft -aandeel in de sagoedoes- soens der negory , hy kan verder , op den grond der negory , aardvruchten planten of andere winstgevende bezigheden ver- rigten , die vry wat gemakkely ker zijn dan bij bouw- of wa- terwerken, by pakhuizen of schepen, lasten te dragen on naar het oog van mandoors of opzieners te zien of de tijd van rust nog niet verschenen is.

Eene klasse van daglooners of koelies , zooals elders aan- getroffen wordt, bestaat hier niet, en zal, by de tegen- woordige maatschappelyke instellingen der bevolking, nooit geboren worden.

Nog nooit echter zyn door hoofden of bevolking klagten of bezwaren ingebragt. Doch het zal juister wezen de diensten van elke negory afzonderlijk gade te slaan; de volgende tabel loopt over het jaar , gedurende hetwelk twee Nederlandsche schepen met steenkool moesten gelost worden, en door de expeditie naar Ceram, zonder ophouden, de twee oorlogstoomschepen belading met brandstof noodig hadden , dit waren diensten , die buitengewoon genoemd kunnen worden.

Getal we] mannen der werkdagen v werkbarer Hutomorie. Uit deze opgaven blijkt zeker niet dat de bevolking gedrukt is, de eene negorij levert meer ar- beid dan de andere, maar het is dikwerf van allerlei om- standigheden afhankelijk, welke negorij tot het leveren van hot benoodigde werkvolk wordt aangesproken ; in spoed ver- eischende bezigheden zijn de naastbijgelegene negoryen het eerst aan de beurt.

De levering van kalk, atap, bamboe en andere ligte materialen kan hierbij niet geteld worden; de benoodigde hoeveelheid is zoo belangrijk niet, en de pryzen, die de bevolking daarvoor betaald krygt , zijn niet minder dan die door particulieren en op den bazaar betaald worden. Sexfilm Van Vandaag 9. Sexfilm met vrouwen Lekker! Grote Tieten Lekker grote tieten. Squirting Gratis geile filmpjes van squirten Spuiten met die kut.

Alles voor betere Sex Langdurige erectie: Sexfilms Van Vandaag 3. Sexfilms Van Vandaag 4. Groepsex Heerlijke gratis groepsex meer kinky. Striptease Sexy blondje doet striptease. Over de sexfilm pagina Welkom op de sexfilm startpagina. Nicole xxx Laatste update: Over de beheerder Suggesties voor een seksfilm, heb je een goede link of wil je adverteren?

Contact met de beheerder. Meld kinderporno meldpunt kinderporno kinderslot. Kijk ook eens op Sexfilms Online Kopen Eenvoudig sexfilms kijken Gratis lekkere downloads meer sexfilms op de sexshop startpagina. Lekker geil wijf hmmm lekker Zelf een Themapagina beheren Inloggen beheerders Startpagina.




Seks film gratis kijken lekker geil ding


Door middel Van pijl en boog wéten de inboorlingen dezen vogel juist te treffen, hetzij in de vlngt of op de toppen der hoogste boomen , die hot geliefkoosde rustpunt van dezen woud- bewoner zijn. De bosschén van de Aroe-eilanden worden wijders bewoond door eene groote menigte varkens en eindelyk nog door mil- lioenen bloedzuigers , die den wandelaar weldra van hunne te- geawoordigheid bloedige blaken geven.

Proeven met deze dieren op menschen hebben hunne bruik- baarheid bewezen. Zij verklaarden echter ook vruchteloos beproefd te hebben er een te vangen ; wanneer de helfl van het op- gegeven getal juist mogt wezen , dan is de vermeerdering toch zeer groot te noemen. Hondom de geheele groep wordt vooral veel gevonden de blaasvisch of opblazer , in allerlei verscheidenheid ; na den vloed , op de droog gevallen riffen loopende , is het een allerzonderlingst gezïgt deze vischsoort te zien liggen, die dan doorgaans bolrond opgeblazen, en door zijne groote groene oogen eu 82 velerlei kleuren gemakkelijk te vinden is.

De bevolking, die de Voorwals-eilanden der Aroe-groep bewoont, is afkomstig van de voormalige Banda bewoners, die na de gedurige oorlogen hun land verlieten en ook gedeel' lelijk op Aroe een nieuw te huis zochten. Het is echter wel aan te nemen, dat een deol der bevolking van den Voorwal afetamt van Alfoeren , oorspronkelijke bewoners der Aroe-groep. Bij de ontdekking dezer eilanden, in het jaar , werden ook op den Voorwal Alfoeren gevonden , benevens weinige Ma- homedanen.

Ma- kassaren en andere vreemde handelaren, die reeds bij de komst -der Nederlanders op Aroe gevonden werden , hebben den Islam "daar voortgeplant. Het eyfer der bevolking van de Aroe-eilanden is van het jaar door den heer Bosschkr opgegeven als Chris- tenen, Mahomedanen, Alfoeren: Niettegenstaando alle aangewende moeite is over de laatste jaren geene jaiste opgave verkregen kunnen worden ; voor zoo- veel konde worden nagegaan, zal het tegenwoordige cyfer der Christenen niet veel hooger dan toenmaals zijn, dat der Ma- homedanen kan gerust op het dubbele gesteld worden en omtrent de Alfoeren zal een aantal van 10 h zielen niet overdreven zijn.

Door de zorg der schoolmeesters kunnen later juiste opga- ven der bevolking verwacht worden. Het bestuur der negorijen is in handen van orang kaja's of orang tua's; die van den Voorval zijn voorzien van gouden of zilveren rottingknoppen, zoo als op de Ambonsche eilan- den.

De Alfbersche hoofden van de Achterwals negorijen heb- ben zoodanig onderscheidingsteeken nooit willen aanvaarden , omdat hunne voorvaderen het ook niet gebruikt hebben. Wangil en Maikor bezitten slechts bamboezen lokalen tot kerk en school; Oedjir, eene Mahomedaansche nogory , heeft by de plaatsing der huizen meer orde en bezit een goed on- derhouden mesigit. De zedemke toestand der bewoners , laat veel te wenschen over; dit is trouwens niet anders te verwachten. Natuurlijk is deze zeer oppervlakkig en niet veel anders dan prevelen van formulieren en opvolging van vormen , die zy van de Makassaarsche en Boeginesche handelaren heb- ben afgezien.

Hier worden groote waarden geofferd aan geesten , die rotsholen en de zee bewonen , zon- der ooit een menschenoffer te vorderen. Honne aanraking met de handelaren, die juist door deze zwakheden hun voordeel weten te doen, is niet geschikt om meer beschaving te verspreiden. De producten van de Aroe-eilanden zijn: Houtwerken waarvan belangrijke hoeveelheid wordt uit- geroerd, verschaft de vreemdeling zich door aankap in de bos- aehen , met eigen middelen , zonder eenige schatting te betalen.

Het tegen- woordig bestek laat geene herhaling daarvan toe ; alleen eenige aanvullingen tot den tegenwoordigen tgd kunnen hier plaat» vinden.

Het gebruik van arak en andere sterke dranken neemt onder de bevolking toe; zoowel by de Christenen als bij de Hahomedanen en Alfoeren is arak de meest geliefkoosde drank en het gewone onthaal voor vrienden.

Dit toenemend ver- bruik zal welligt ook medewerken tot achteruitgang van de nijverheid. Grekleui-de stotfen , sarongs en hoofddoeken gebruiken deze eilandbewoners zelden; hunne sago wordt op Aroe niet duurder betaald dan te Amboina of Banda; welke redenen zij hebben tot de reizen naar de Aroe-eilanden valt moegelijk te gissen ; hun daarnaar vragende , antwoorden zt een- voudig dat hunne ouders en grootouders het hun geleerd hebben.

Van Maart tot aan het einde der oostmousson komt zeer zelden nog een vaartuig ten handel ; van April tot Augustus vertrekken de meeste handelaren om tegen December of later tenig te komen.

Be invoer gedurende het handelssaisoen van werd op- gegeven ab volgt: Ongebleekt katoen, ps. Java , Boegies , Gorontalo en Bengalen , kodies è. Gebatikde hoofden, 60 kodies k ƒ Tjindees, gingans en andere stoffen. Totaal lijnwaden van buiten Europa.

Champagne, boter, sardyntjes, saucis Aarden kommen, borden, schotels. Grof Ëngelsch buskruid bij de bot- tel of het kati Fijn jagtkruid in blikken, 25 il ƒ 2 Hagel en geweerkogels.

Bijlen , patjols , peda's , parangs , messen Boslemmermessen , 8 vaten h, do- zyn k ƒ 2 IJzeren en stalen pannen, ps. Koperen kommen, bekers, borden Groote en kleine glazen en karaffen, Diverse kramerijen als: Amfioen, ballen h, flh. Olie van klappa en katjan , pikols a ƒ 15 ». Hoewel ƒ 60 hierboven genoteerd is, werden ook voor enkele pikols hoogere prijzen besteed tot ƒ De prgzen door Boeginezen en Chinezen besteed voor tripang, hebben de vroegere hoogte nog niet weder bereikt; de onlusten in China doen dit artikel in waarde rijzen en dalen.

De bevolking van Aroe gaat zelden buiten hare eilandgroep; eene enkele reis naar Keij of Tenimber behoort tot de belangrijkste gebeurtenissen ; verder dan die plaatsen gaat zij liever niet uit eigen beweging.

Het bovenstaande beknopte overzigt is door schrijver dezes in het jaar opgemaakt en werd door de dagbladen op Java gepubliceerd. De voornaamste bestemming van dit ar- tikel is naar Frankrijk; van Makasser of Singapore wordt ook eene geringe hoeveelheid naar China gezonden.

De handel op Aroe is thans uitsluitend in handen van Europesche, Ghinesche en Boéginesche kooplieden van Ma- kasser. Vreemdelingen moeten beginnen met de bijzondere wjjze van handelen aldaar, te leeren, en zullen niet spoedig in hunne onder- nemingen slagen, wanneer zg niet vooraf, door reeds geves- tigde en bekende handelaren , by den Alfoor zijn bekend ge- maakt.

In elke negorij worden Boeginezen dan ook gevonden , zoowel op den Voor- als op den Achterwal , al- waar zg door het verkoopen van goederen op crediet , hoofden en minderen aan zich weten te binden.

Sommige keeren jaar- Igks met het invallen van den oost-mousson terug naar Ma- kasser; andere blijven een of meer jaren op Aroe doorbren- gen, er zgn er, die reeds tien jaren achtereen gebleven zgn, niettegenstaande het bij herhaling gegeven bevel , om jaarlgks terug te keeren, tenzy vergunning tot achterblijven zg vor- kregen , van den reizenden ambtenaar. Wanneer de schuld , die de Alfoer bg den handelaar gemaakt heeft , niet gedurende denzelfden moussou is aangezuiverd, blijft hetgeen in minde- 93 ring is voldaan, hetzij veel of weinig, alleen tot rente die- nen eo de hoofdschuld blijft even groot.

De Boeginees blijft zich dan niet alleen in de negory ophouden , maar begeeft zich ook naar de duikplaatsen , waar hij telkens alles wat de visscher opduikt van hem afneemt, onder het voor- wendsel dat het tot schuldvermindering zal strekken. On- der dit voorwendsel nam zy wraak ; plunderde en vernielde de te Watelee aanwezige handelspraanwen en doodde twee Boe- giDesche handelaren. Hot dadelyk gevolg daarvan was dat de Wateleezen naar hunne bosschen trokken en hunne visschergen grootendeels staakten.

De soengie loopt tnsschen de eilanden Wakam en Kobroor; op laatstgenoemd eiland ligt in het gebergte de negorij Dosie , waar- van de bewoners bekend staan als de meest ruwe en wreede der geheele Aroegroep, en zelfs verdacht gehouden worden menschen te eten.

Een zestal Gorammers , die , niets kwaads vermoedende , naar den Achterwal wilden , werden in de soen- gie aangevallen en vermoord; hunne schedels prykten op de puinhoopen van Watelee , totdat later aangekomen landgenooten de inlossing tegen hooge waarden verkregen. Na was de zaak gekeerd ; in plaats van hunne wezenlijke grieven bloot te loggen en bescherming te vragen tegen hunne onder- 95 drukkers, yerhinderden zij zelfs ée tussclieDkomst die hun werd aangeboden.

Ruim dertig mglen zuidwest van den Aroe-archipel lig- gen de Tenimber- of Timor-laut-eilanden. Meermalen heeft deze bevolking zich dergelgke straffen op den hals gehaald. Deze weinig vreedzame omgang heeft in den weg gestaan aan het verkrijgen van meerdere kennis van deze eilanden en derzelver bewoners. De handel op de Tenimber-eilanden wordt meest gedreven door Boeginezen en bestaat hoofdzakelijk in ruilhandel, van lijnwaden, koper- en ijzerwerk tegen tripang en schildpad.

Deze groep eilanden vormde in vroegeren tyd eene afzon- -derlyke afdeellng, doof een' fijtor opziener of assistent resident bestuurd pnder het opperbestuur van den landvoogd te Banda. Het is nergens gebleken welke bestnursbe- ginselen door hem gevolgd werden of welke voorschriften hem ten dien aanzien gegeven waren.

Op de meeste eilanden, met name op Wetter, Klsser, Boina, liOttie, Moa, Sermattan, Babber en Dammo waren steenen versterkingen met eene militaire bezetting , bestaande mt ëën onderofficier of korporaal en een paar soldaten. Op Eisser bestond de bezetting uit één sergeant en 12 soldaten. Dit bestnnr, in de laatste tgden der Compagnie meest geheel aan zichzelven overgelaten , verloor allengs alle mid- delen om het gezag te handhaven , vooral over do verder verwgderdo eilanden.

De laatste 'der opzieners was zekere van Yperen , die , toen in het begin van het Engelsch tusschenbestuur dezo post werd ingetrokken, naar Amboina terugkeerde. Een en- gelsch vaartuig bezocht daarna de eilanden, nam alles mede wat nog aan wapening voorhanden was , en liet aan do nog aanwezige soldaten de keus om te bleven of terug te keeren. Eenige , die daar getrouwd waren , bleven en uit hen en de nagelatene betrekkingen van vroegere bestuurders zyn de mestiezen ontstaan, die daar nog gevonden worden.

Eam, die in voor het eerst die eilanden weder bezocht, vond het onderwijs in een' ellendigen staat. Te gejijk met den predikant Kam, op zyn eerste bezoek- reis, was te Kisser aangekomen de zendeling Le Bruijh die, op Koepang geplaatst, van daar eene reis naar deze eilanden deed. Hot wederplaatsen van zendelingen op deze eilanden is thans in overwoging by het bestuur der Molluccos. Goed onderhou- 99 den kerken en zeDdeliDgswoniogen getuigen nog ultljd van de hoop der bevolking om weder zendelingen in kaar midden te zien.

Het getal Christenen bedroeg in op Kisser zielen. De geheele bevolking bedraagt op Wetter Het zijn blanke men- schen met blaauwe oogen en blond haar , die overigens in taal , kleeding en voeding, weinig van de Alfoeren te onderscheidon zyn.

Zij zijn zeer arm en erneren zich met landbouw , veeteelt en kleinhandel. Men vindt onder hen de namen van Joosxens, Bakker, Visser en anderen.

De bevolking der geheele eilandgroep kenmerkt zich door eene gelijkheid van taal, zeden, godsdienstige en maatschap- pelijke instellingen. Vooral is dit geval met de standverdee- ling, die op ieder eiland teruggevonden wordt. De marnas in de landtaal mcrno, maloisch toean maken de hoogste kaste uit; vroeger was deze kaste veel talrijker. Ook konden stamboeren tot den stand van vrye boeren overgaan, wanneer zij bij onvermogen der marna, waartoe zij behoorden de boete betaalden, die aan deze wegens mis- drijf mogt zijn opgelegd.

De laskars worden onderscheiden in gekochte, stam- en vrye slaven. Crekochto slaven zijn op Timor geboren eu vuu daar naar de eilanden overgevoerd; zij knnnen aan derden Terkocht worden ; hunne kinderen worden stamslaven genoemd en worden nimmer verkocht.

Huwelijken tusschen mama's en boerenmeisjes worden oogluikend toegestaan, doch de kinderen treden dan in den boerenstand. De voomaamste produkten der Zuidwester-eilanden zijn was, tripang en schildpad. In bedroeg de uitvoer: Thans is de handel bijna geheel in handen der Boeginezen, die voor- al op Loeang langen tyd , voor de tripangvisschery , vertoeven. De veestapel is voor deze kleine eilanden vrij belangrijk te noemen. Varkens, geiten en schapen zijn in groote menigte voor- handen.

Van buffels en paarden wijst het volgende staatje over het jaar de cijfers aan; Eilanden. De eilandeo leveren, met uitzondering van Damme, geea sago op; rijst wordt weinig of niet aangeplant ;. Schelpdieren zijn zeer gezocht; vleesch is er in overvloed, maar wordt alleen bij. Het bestuur over de Zuidwester-eilanden wordt gevoerd door, van Grouvernements wego aangestelde hoofden, waarby als eone eigenaardigheid mag worden opgemerkt , dat de erf- opvolging niet geschiedt in de regte lijn maar in de zijlinie, in dier voege, dat steeds de zusters zoon des overledenen hem in het bestuur opvolgt.

Verder bepaalt zich het bestuur over die eilanden tot de daden van gezag, die aldaar van tijd tot tijd door do rei- zende ambtenaren worden uitgevoerd. Vaste regelen kunnen daarbij niet worden toegepast, om- dat de bevolking op de meeste dier plaatsen op nog te ge- riugen trap van beschaving staat en te veel gehecht is aan de instellingen en aloude gebruiken des lands. Wettor is een groot, steil uit zee opreizend, bergachtig eiland; voor zoo ver bekend is, zonder koraalriffen. Overal loepen steile bergribben van uit het binnenland naar zee on vormen landpunten ; het is weinig begroeid , en donkergraauw gekleur- de, kale rotsen vertoonen zich overaL Op de zuidkust bevindt zich de hoofdkampong Sauw, waar vroeger eene versterking stond ; digt daarbij zijn eenigo kleine, hoogst armoedige negoryen.

De handelaren van Alor bren- gen aldaar, kain alor, kain lipa, klewangs en gongs; die van Perassa Delhi brengen Timorsche kleedjes, geweren on kruid. Do Aiorezen zijn de eenige, die langs de geheele kust van Wetter handelen; de overige handelaren, meest van Parassa en Kisser, doen alleen Sauw aan en wagen zich niet op de kust, uit vrees voor de woeste berg-Alfoeren, omtrent welke juiste opgaven ontbreken , doch van welke alge- IDCCD de meest slechte en onbeschaafde hoedanigheden wor- den verhaald.

Het eiland Kisser of Makisser is de vroegere zetel van het bestaur ; het heeft inwoners , onder welke Chris- tenen en mestiezen. Het eiland doet zich uit zee veel minder hoog voor dan de andere eilanden; het is rotsachtig en onvruchtbaar.

Van Banda en Amboina worden ingevoerd ijzer , lijnwaden , koper- draad enz. Het eiland telt acht negoryen, alle landwaarts in gele- gen: Slechts het eiland Roma is bewoond , de bevolking aldaar is in het jaar met de helft verminderd door de pok- ziekte.

Men telt er thans slechts zielen in vyf negoryen: Djeroesa de hoofdkampong Oeroeakeka, Navvaroe, Hila en Lanoeroeoni. Het eiland levert voor den handel p. Do invoer geschiedt veelal door Makassaarsche han- delaren en omvat dezelfde artikelen als op de overige eilandea. De bevolking is goedaardig doch traag; te Djeroesoe is eene zeer goede kerk voor een aantal van Chris tenea. Het eiland Lettie is, vooral aan de zuidkust, omringd doof uitgestrekte riffen ; het wordt verdeeld in vijf distrikten: De negoryen liggen op rotsen, die ongeveer veertig voe- ten hoog en daarenboven nog omringd zijn van opgestapelde koraalsteenen.

Op vele der eilanden wordt deze wijze van versterking gevonden. Het eiland is heuvelachtig en slechts in de dalen sterk bemoeid; de handel is yan weinig belang en wordt gescliat op 20 pikols was, pikol schildpad en weinig tripang. De Makassaren komen daar van Loeang, op hunne terugtogten naar Makasser, om te handelen. Oostwaarts van Lettie , door eene straat van slechts eene Duitsche mijl, geseheiden, ligt het vruchtbare eiland Moa, met digte bosschen tot op de toppen der bergen bedekt ; het is de voorraadschuur der overige eilanden, zoowel van voe- dingsmiddelen als van bouwnvaterialen.

De bevolking zal ongeveer zielen bedragen. De bevolking is goedaardig en min of meer onderworpen aan die van Lettie, hetgeen wel eens aanleiding geeft tot willekeurige handelingen van de zijde der laatste. De jaariyksche handelsuitvoer wordt geschat op 60 pikols was; karet en tripang komen weinig voor. Het is een lage koraalklip, onvruchtbaar en kaal; de O inwoners ontvangen hunno eerste levensbehoeften meest vaa Moa.

Het is omringd vau riffen, die talrijke schelpdieren tot voeding der bevolking opleveren. Do gewone doch on- veilige ankerplaats is vóór de negory Waoerwawang. De bevolking is schuw van aard , doch goedhartig en gedwee en wordt zelden door vreemde handelaren bezocht. Van het christendom wordt geen spoor meer gevonden.

Loeang ligt op een uitgestrekt koraalrif en heeft aan eene verhooging van den zeebodem zijn ontstaan te danken. Op Loeang is zelfs geen goed drinkwater; de eenige put die er gevonden wordt , levert zilt water. Het eiland is door schepen van gewonen diepgang niet te naderen; op de riffen aan de noordkust is eene veilige ligplaats voor groote praauwen. De bevolking , zielen sterk , woont grootendeels aan de noordkust, in vyf negoryen: Dit mag toegeschreven worden zoowel aan de vele Ma- kassaarsche handelaren, die jaarlyks het eiland bezoeken en daar meest gehuwd zijn, als aan de omstandigheid dat de mannelyke bevolking gedurende het grootste deel van het jaar rondvarende is op de overicro eilanden.

In Teerden van daar uitgevoerd pikols tripang en 6 pikols schidpad. Het is ver- deeld in twee distrikten: Eoomkisser op de zuid- en Eoomdarat op do noordkust.

Do bevolking, sterk ongeveer zielen, is zeer schuw van aard, verstaat geen maleisch, komt nooit in aanraking met handelaren en heeft den naam van twistziek te zy n , doch misschien ten onregte.

Het eiland werd in het jaar door dea kapitein-luitenant Mülleb en daarna eerst, in het jaar weder bezocht, door den kontroleur 1® klasse van Eijber- GEN ; de ontvangst en houding der bevolkii g lieten toen niets te wenschen over; er bestaat dus geene reden om ongunstig over haar te oordeelen. Het overige gedeelte der Babbergroep ia minder bekend on nimmer door amblouareu bezocht.

De bevolking van Tepa staat bekend als vrijpostig en on- beschaamd , hebbende niet het minste ontzag voor hunne hoof- den of voor de bezoekende ambtenaren. Op de noord-oosthoek verheft zich de altijd rockende vuurberg; het overige gedeelte van het eiland is zeer bergachtig, boschryk en vruchtbaar; het zuidelijk deel is onbewoond ; de bevolking woont aan de Koeliwatte baai in de negorijen Keili en Solat, en langs de noordkust in de negorijen Bebor, Ili, Koemoer, Koaja, Meloe en Batoemera.

De bevolking telt zielen, waaronder nog slechts wei- nige Christenen. Seroea bestaat uit drie toppen, waarvan de middelste en faoogste de vaurberg is. Om- streeks den middag van dien dag liet de Java hot anker vallen ter reede Amboina. Eene kommissie , bestaande uit den As- sistent-Resident Magistraat F.

Hovu, den fungerenden Secretaris van het Gouvernement der Molukscho eilanden W. Bg aankomst van schepen , vooral stoomers , groeit het aantal toeschouwers sterk aan, en by de nu verwachte komst van Zgne Excellentie, was de menigte onafzienbaar; de brug dreigde te bezwijken onder den last.

De weg van het havenhoofd naar de stad loopt door het fort Nieuw Victoria, vervolgens over de Esplanade on door eenige breede straten naar Batugadja, alwaar de woning dos Gouverneurs voor Zijne Excellentie was ingerigt. De troepen der schutterij en van hot garnizoen stonden langs den weg en haie geschaard ; smaakvolle eerebogen , guirlandes , vlaggen , enz. Gretrouwe nakoming van de voorschriften zyner godsdienst en oen weinig zorg voor het graf van den in het jaar alhier over- leden ex-keizer van Soerakarta, Pakoe Boewoxo den zes- den , is het eenige waar deze groote balling zich mede bezig houdt.

By volon was het tot geen ander dool dan om met grootschheid te kunnen zeggen, een onderhoud te hebben gehad met den Opperlandvoogd.

De audiëntie te Amboina was dan ook druk bezocht; zaken van vele jaren oud, werden op nieuw tot onderwerp van rekesten gemaakt, en soms onderscheidene zonderlinge vragen en verzoeken gedaan. Des namiddags inspecteerde Zijne Excellentie de troepen der schutterij en van het garnizoen. De schutterij staat onder de bevelen van den Assistent Eesident Magistraat, die den rang van Luitenant-Kolonel daarbij bekleedt.

De sterkte der schutterij was op ultimo , 30 ofEcie- ren, onder-ofBcieren en manschappen, De grootste helft is met geweren gewapend; ruim drie honderd dragen pieken en een klein honderdtal vormt eene sectie artillerie. De geweren der schutterij worden in het fort Nieuw Victoria, bewaard; bij elke exercitie moeten de schutters vooraf naar het fort hun wapen halen en na afloop weder terugbrengen ; de reden van dien maatregel is, dat de schutters zelve hunne ge- weren bewarende, daarvan een te ruim gebruik maken tot lU de jagt on niet de noodige zorg bestedon om ze in orde te houden.

De sterkte ter hoofdplaats Ambon is bepaald op 27 ofifi- eieren , en manschappen « van welke de helft inlanders ; alle wapens en diensten bgeen gerekend. Zijne Excellentie wist menigen kranke op te bouren door minzame toespraak; vooral de geblesseerden « bij do jongste expeditie op Cei-am , trokken de aandacht van Zijne Excollentio. Het aantal zieken bedroeg Beijev en der 3® klasse G. De directie van het hospitaal wordt gevoerd door den directeur C.

In de residentie Amboina worden verder geene genees- kundigen gevonden ; op Saparoea en Hila en andere plaat- sen, waar Europeanen gevestigd zijn, wordt dit gemis dik- werf gevoeld. BQ epidemien of ook bij ernstige ongesteld- heid van enkele personen wordt een geneesheer van Ambon ontboden, die, hoe haastig ook in zyne afreis, dikwerf veel moeite heefl om den overtogt naar de andere eilanden zonder ongelukken te volbrengen.

Op Saparoea en ook to Kajelie bevindt zich een docter djawa, die echter onbezol- digd , onaf hankelyk is van het bestuur en niet altijd van medi- cijnen is voorzien. De leprozen, in het voor hen bestemde gesticht op het eilandje Molano, worden enkele malen door den docter djawa van Saparoea bezocht.

Van het hospitaal ging Zyne Excellentie naar het instituut tot opleiding van iulandsche onderwyzers, te Batoe-Merah. Deze inrigting , in het leven geroepen en onderhouden door het Nederlandsche Zendelinggenootschap te Rotterdam, staat thans onder de leiding van den heer B. Wanneer in aanmerking wordt genomen de geringe ontwikkeling der meesters, die vöör de oprigting van dit instituut aan het hoofd der in- landsche scholen stonden, dan eerst kan de waarde geschat worden dezer doelmatige opleiding.

Rissakotta het onder- was bestuurd werd. Als eene aanmerking daarop gemaakt mag worden , dan zou die we- zen , dat zy te veel de kracht hunner longen beproeven en te weinig piano in acht nemen. Dit is echter alleen de eerzucht van eenige der oudste leerlingen om hunne krachtige en goede stem boven de andere te doen uitkomen. Verder bezocht Zyne Excellentie de militaire kantine. Het stadhuis van Amboina levert niets opmerkenswaar- digs op ; het is een ouderwetsch gebouw , geheel zonder smaak ; een steenen stoep van zeven treden leidt naar de deur; een binnenportaal met twee kamers aan weerszijden en een trap , die naar den zolder leidt, is de inwendige gedaante van dit gebouw.

Do muren en poorten van het fort prijken met eenige opschriften en namen van Gouremeurs, onder wier bestuur herstelling of verbetering yerrigt is. De kazernes, militaire magazijnen van kleeding en wa- pening en het kruidhuis werden alle door Zijne Excellentie bezocht.

Het gebouw, dat thans voor bureau is ingerigt, was voor vele jaren de Grouver- neurs woning; misschien dat het aan dit doel goed beant- woordde, maar voor bureau is het minder geschikt. Het is verdeeld in vele kamers, die ruimte genoeg aanbieden voor het personeel , doch waarin de archieven ook verspreid liggen en geene geregelde bergplaats kunnen behouden. De secretarie, landskas, het policiekantoor , enz. Om andere redenen is het bijna onmogelgk in dit bureau arbeid te verrigton, die eenige inspanning van den geest vordert.

Het roeren van de trom en hot steken ran de trompet worden gedurende den gauschen dag aangenaam afge- wisseld door de exercitiën der muzijkanten en het gejoel van een hoop soldaten kinderen; terwyl van tijd tot tyd een vrolyke dilettant de een toon igheid tracht af te breken door de muzijk van fluit of harmonica.

Tegenover het be- doelde gebouw staat eene ry kamers, waarin de vendumees- ter, de weeskamer en de pakhuismeester bureau houden, daarachter, bevinden zich de pakhuizen van meer dan voldoende ruimte.

Het plan bestaat om de kleine ruimte tusschen dit ge- bouTV en de daartegenover staande kantoren , te vullen met eene luLzeme, hetgeen voor de bureau ambtenaren niet te wen- Bcben is. Vele officiers woningen ontbreken in het fort; meer dan de helft der officieren moet particuliere huizen hu- Tea en buiten het fort wonen.

Van het fort Nieuw Victoria begaf Zijne Excellentie zich naar het wees- en armenhuis der protestantsche gemeente. Dit gebouw is ruim en doelmatig ingerlgt; meer behoef- tige kinderen dan weezen worden hier verpleegd ; het is op- gerigt en wordt onderhouden door de gewone kerk- en huis- collecten, en geniet een per mille van de openbare verkoo- pingen te Amboina en van al de bezittingen buiten Java, waar geene eigene diakon ie-kassen bestaan.

De administratie wordt gevoerd door de diakenen der gemeente , onder voorzitterschap van eenen buitenregent ,. Het aantal verpleegd wor- dende kinderen bedroeg op ultimo December Bouer , bijgestaan door den ondermeester H. Bekz ; op beide scholen vond Zyne Excellentie redenen hare tervedenheid te betuigen over de gevorderdheid der kinderen.

Eindelijk werd nog het kwartier der gecondemneerden tot dwangarbeid, in oogenschouw genomen; dit is een oud , bouw- vallig, zeer slecht ingerigt lokaal; met den bouw van een nieuw kwartier is echter reeds een aanvang gemaakt. Van dezen vermoedenden togt keerde Zijne Excellentie omstreeks den middag terug. Het kerkgebouw staat in de chinesche kamp; het is het eigendom der maleische gemeente; op het terrein, dat thans tot bannelingkwartier dient, stond in vroegere jaren nog eene kerk , die aan de nederlandsche gemeente behoorde.

Er is sprake om een nieuw gebouw daar op te rigten, waartoe do grond van het Gouvernement wordt terug gevraagd. Veel bijzonders is daar niet te zien; op Java en elders zyn veel meer interessante grot- ten en holen.

Thans dragen tien man den stoel , zonder dralen , de bergen op en af. Het gewone getal dragers is acht, soms zes; voor reizen langs bergwegen worden tien of meer dragers ge- geven. Alleen by de mahomedanen wordt de bahasa nog bewaard. Hoe vergeten de bahasa ook is , brengt het volksgebruik toch mede , dat de bevelen die de negory betreffen , op de balie , ia de ba- hasa worden gegeven; daarna worden ze in het maleisch herhaald, maar by verzuim van het eerste, zou de regent moeijelijkheden van het volk ondervinden.

Hoogten beklimmende of afdalende, verminderen zy de vaart en dragen alle mogelijke zorg voor ongelukken ; by geringe hoogten rennen zij naar boven.

Het was hier zoowel als in de later bezochte negorijen den menschen aan te zien, dat zy het bezoek van den Opperland voogd in hunne negorij op hoogen prys stelden ea er de waarde van gevoelden. Eerst ten twee ure na den middag was deze togt afgeloopen ; het weder was voort- durend schoon, maar de warmte op dezen tyd van den dag schier ondragelyk.

De dragors werden menigmaal beklaagd , maar zy bekommerden zich niet veel om die stille klag- ten en liepen gestadig voort, wel wat minder opgewon- den dan 's morgens maar toch op verre na niet lusteloos , altyd nog pratende of zingende. De dag werd besloten met een bal en souper, waarop alle ambtenaren, officieren en notabele ingezetenen genoodigd waren, zoomede eenige der in de nabijheid van de hoofd- plaats wonende regenten met bnnne echtgenooten. De keurige toiletten der Enropesche dames trokken veler bewondering, de nette zindelijke kleederdragt der inlandsche regentsvronwen , de costames van een paar Javaansche groe- ten en van de Chinesebo hoofden waren daarbij eene aar- dige afv7isseling.

De flikkerende lichtjes tegen den donkeren hemel ga- ven een goed effect ; tot middernacht duurde de vreugde voort , die bovenal verhoogd werd door de hartelijke gesprekken van den hoogen gastheer met vele der gasten.

Den volgenden dag, 28 December, was bepaald tot de afreis van de hoofdplaats. Eene menigte sero's , en een ontelbaar aantal heen en weder varende praauwtjes met vruchten , groenten , pluim- vee en andere artikelen, voor den bazaar bestemd, leeren eenige der middelen kennen van de welvaart, die algemeen op deze eilanden onder den inlander bestaat en toeneemt.

De smalle landengte is in de laatste jaren weder opge- nomen en hare doorgraving geprojecteerd en begroot. Het bestaan van een kanaal zon voor de communicatie met Ceram , Sa- paroea enz. Van hier werd de reis voortgezet in draagstoelen langs het strand tot de negorij Soeli, waar eenige oogenblikken vertoefd werd in de regentswoniog , die daartoe netjes in- gerigt was.

Ook hier en in de volgende negorijen vertoon- den de tjekalele dansers, vóór het huis , hunne kunsten. Uit do pcndopo of zooals in de Molukken gezegd wordt saboea, van het zeer goed gebouwde en wol inge- rigte negory's huis is een fraai gezigt over de zee , op do eilanden Haroekoe en Ceram en op eenige uitspringende hoeken van Amboina.

Op dit laat- ste traject was de gelegenheid gegeven om het sago klop- pen en saguwecr tappen te aanschouwen ; beide bewerkingen zyn zeer eenvoudig en worden uitvoerig beschreven gevonden in een opstel van den heer Dr Stuers, in het tydschrifl voor Nederlandsch Indie , 8e jaargang, en in prof. Waai is eene der voornaamste Christen- negoryen van Amboina; goed bevolkt en ruim voorzien van bronnen van welvaart.

De kerk te Waai is een zeer groot en fraai gebouw met goed meubilair en eea dertigtal nieuwe hanglampen. Bas, wien sedert een paar jaren Waai tot standplaats is aangewezen, heeft zich de liefde en gehechtheid zyner gemeente weten to verwerven, door zjjne uitnemend goede hoedanigheden.

De stoomers Java en Vxce Admiraal Koopman waren daags te voren van Ambon vertrokken en kwamen in den vroegen morgen to Waai. Het embarkement had plaats met de gebruikolijke ccrbewyzen. Gedurende de togten , die de Opperland voogd op het eiland Ambolna had volbragt , had Zy ne Excellentie zich met de meeste belangstelling geïnformeerd naar de belangen van de bevolking , hare bronnen van inkomsten , hare verpligtingen en regten en naar de middelen, die noodig geacht mogten ivorden, om verbetering van het bestaande, of opheffing van gebreken te verkrygen.

Het eerste waaraan de Ambonsche eilanden doen denken , is de kuituur en levering van kruidnagelen op de eilanden Amboina , Haroeko , Saparoea en Noesa-laut , door de inland- scbe bevolking aan het Grouvernement Van af de eerste komst der Nederlanders in deze streken tot op den tegen woord igen tgd, is de levering van nagelen eene verpligting geweest , aan de bevolking opgelegd.

Groote voordeelen heeft de nagelkultuur in vroe- geren tyd opgebragt , maar sedert de laatste jaren waren de geldoiyke uitkomsten zeer nadeelig.

Maar daarentegen biykt ook, dat soms tien jaren achtereen het produkt weinig vermeerderde of verminderde en dat rijke oogsten ook drie malen achtereen voorkwamen.

De cyfors van het product zijn van af het jaar tot te vinden op bladz. Het tydvak van tot was buiten gewoon ongunstig; het beste oogstjaar daarvan was , leve- rende , amsterdamsche ponden. Van tot heden be- droeg de oogst als volgt: Dit totaal van over tien jaren, zon ingelijke mate over 25 jaren, 7. De markt in Europa werd vroeger uitsluitend door de Molukkos van nagelen voorzien; later kwam ook product van andere landen ter markt ; dit was wel van minder goede hoe- danigheid, maar belette niet dat de verkoopprijs, ook der goede nagelen, afnemende werd en bleef.

De aanplantiogen van nagelboomen zijn echter uitgebreid , 'on doen binnen kort eene groote vermeerdering van het getal producerende boomen verwachten, zoodat een product, zonder -overdwjving, van amst. Het is zeer twijfelachtig of de pryzeo in Europa ooit weder belang- ryk zullen ryzen ; by zondere redenen zyn daarvoor niet te gissen. Bij deze vooruitzigton op voortdurend verlies zou het meest rationele middel wezen de inkooppryzen naar evenre- digheid te verlagen, en lettende op de voortdurende verhoo- gingen in de winstgevende tyden , zou eene vermindering thans billijk te achten zijn; maar het is der inlandsche bevolking vry onverschillig wat het lot der nagelen zij, nadat zij ze heeft afgeloveixl , en moeijelijk zal de overtuiging van het verlies , of de billykheid der verminderde betaling, by haar ingang vinden, zoo lang zy gedwongen wordt tot den aanplant of tot onderhoud der nagelboomen.

Den dwang geheel op te heffen, en de kuituur geheel vry te laten , heeft ook bedenkelyke zij- den ; het eerste gevolg daarvan zou zyn, hot verwaarloozen en te niet gaan der tuinen ; tot eigen voordeel zal do bevol- king vrijwillig nooit voortgaan met do nagolknltnur , die bij de meesten nïot bemind is. Wanneer de aanvoeren verminderen , is hot te verwachten dat de prijzen zullen stijgen , de consumptie vau kruidnagelen blijft altijd beperkt, hoe gering de prijs ook moge vrezen; om den voorraad ter markt te verminderen zou dus moeten worden overgegaan tot vermindering der aanplantingen , of voor het thans overtollige product een ander debouchë ge- zocht dienen te worden.

Bij zoodanigen prijs zou het in Neder- land te verwachten verlies grootondeels te voorkomen zyn ; zelfs bij eenige daling der prijzen op Java, zou nog altijd het voordeel der transportkosten naar Nederland verkregen zijn ; bij verkoop te Amboina zouden de kosten van transport naar Java, emballage, enz. Indien hot contract, tusschen het Nederlandsche gouvernement en de Nederlandsche handelmaatschappij gesloten , zich tegen dien verkoop verzetten mogt, dau zou het iu Nederland aan te voeren nagelproduct nog ontheven kunnen worden van vracht naar Java, kosten op lossen en laden, enz.

Schepen , in September of October uit een der Nederland- sohe havens vertrekkende met destinatie naar Amboina , b. Begtstreeksche afscheep der na- gelen te Amboina voor Nederland heeft het laatst plaats gehad in het jaar i.

Toen de Nederlanders zich in de Molukkos begonnen te vestigen, dreven de Amboinezen reeds handel in nagelen; de oorlogen tusschen de Nederlanders en de andere Euro- pesche zeevaarders, over het bezit dezer eilanden en don daarmede te verkrijgen alleenhandel in specerijen, eindigden met de verjaging der laatstgenoemde; van het jaar dagteekent dit voorregt der Nederlanders; het waren toen niet alleen de Ambonsche eilanden , die specerijen voortbrag- ten ; van vele andere eilanden tot het gebied van den Sul- tan van Ternate behoorende, werden door de Compagnie ook nagelen verkregen, tot dat in het jaar de eerste uitroeijingen bevolen en alleen de eilanden Amboina, Ha- roeko, Saparoea on Noesalaut tot behoud der nagelkultuur bestemd werden.

Eerst na de weder in bezitname der Moluksche eilanden door Nederland, na het tosschenbestuur der Engelschen, werd tot verandering van den gevolgden regel besloten.

In- het jaar De eerste proef met deze geregelde tuinen mislukte ; de na- gelboomen waren op geregelden afstand geplant , zonder scha- duw ; hoog gras en struiken waren weg gekapt, wegen aan- gelegd , heiningen en wachthuizen geplaatst , doch door zwaro regenbuijen werden de vruchtbare deelen van den grond weg- gespoeld, de wortels der boomen werden daardoor ontbloot en moesten te groote zonnehitte doorstaan ; de meeste boomen stierven of kwijnden en gaven geen noemenswaard product.

In het jaar werd eene andere plantwijze ingevoerd, doch ook deze voldeed niet; weinige jaren later werden de voor- schriften omtrent de kuituur ter zijde gesteld en de bosch- tuinen op nieuw verkozen. Weinige zorg wordt tlians aan den nagolboom besteed; heggen, wegen , wachthuizen , worden niet vernieuwd , zelfi weinig onderhouden , zoodat de bevol- king niet voel meer te doen heeft dan oude boomen tegen nieuwe plantjes te verwisselen en te oogsten, hetgeen ook gedeeltelijk door kinderen kan geschieden.

De lawa poeti spinweefsel dat vroeger in de nagolboo- men gevonden werd en den boom deed kwijnen , is in de laatste jaren byna niet meer voorgekomen. Daar naast stellende het cijfer der bevol- king, waarvan de opgaven in de volgende bladzijden zullen verschijnen , dan blykt by eersten opslag dat slechts een on- beduidend aantal boomen voor ieders zorgen komt.

De volgendo aantooning maakt dit duidelijker: Vu c. Het hoogste product in de laatste vijf jaren was in het jaar , amst. Voor de afdeeling Amboina , amst. Van hetgeen de bevolking voor hare nagelen ontvangt, moet zij nog vier ten honderd af;3taan , onder de benaming van pielisgelden , aan de regenten en nagelschrijvers.

De betalingen der genoemde sommen alleen vcrdoelende over het aantal mannen , als hoofden van huisgezinnen , dan zou een man verkrygen , van Amboina ƒ 20,11; van Hila ƒ 13,27 ; en van Saparoea ƒ 22, Het voordeel der bevolking by de nagelkultnur is dus niet gering te noemen , vooral niet , wanneer , zooals hiervo- ren is aangestipt, de werkzaamheden daarvoor zoo luttel zijn. De nagelkuUuur nog hooger op te voeren zou stry- den met de belangen van het Gouvernement en met de wen- schen der bevolking, die bij nieuwen aanleg veel arbeid te verrigten zou hebben , om het terrein schoon te maken , kweek bedden aan te leggen, over te planten, schoon te houden in den beginne en diergelyke , terwijl zy eerst over vyftien jaren de vruchten daarvan zou oogsten.

Nu reeds heerscht onder de bevolking van Amboina en Hila groote onverschilligheid voor de nagelkultuur , en wordt aldaar niet zelden gezien dat menig eigenaar van vruchtdragende nagelboomen zijn product wegschenkt, aan wio het plukken wil, tenzij hij tot de inzameling gedwongen worde.

Het is zeker lastig voor de bevolking dat zij de betaling voor het product eerst ontvangt, nadat de geheele oogst is afgeloopen en in de pak« huizen geleverd; zij moet daardoor, na de drooging, de na- gelen nog eenigen tijd bewaren en na inlevering, die ne- gory's gewyze plaats vindt, nog wachten tot het product der geheele afdeeling ontvangen is.

Zij verkoopt thans dik- werf haren oogst aan meer gegoede ingezetenen van de ne- gorij of aan de hoofden tegen eenen veel minderen prijs dan deze later bij de levering in het pakhuis ontvangen; dit middel om dadelijk geld in handen te krijgen is echter ook een gevolg van de zucht tot feesten, die vooral in den oogsttyd in alle negorijen gegeven worden; even als op Java de tyd van padi snyden eene reeks van maaltijden en genoegens medebrengt, worden ook bij de nageloogst bloedverwanten, vrienden en helpers bij hot plukken , dagelyks ruim onthaald , lU waarbij in de Christen negorijen saguweer en koolwater niet ontbreken f.

De gelden, die de hoofden ontvangen als pietisgelden bovenvermeld , maken een gedeelte uit der inkomsten aan hna ambt verbonden; behalve die vier ten honderd van betalin- gen aan de bevolking, verdeelen de regenten en mindero hoofden nog ƒ 15 voor elke bahar nagelen van amst. Wyders hebben de regenten het genot van vrye woning en de beschikking gedurende bepaalde aantallen dagen, orer eenige mannemke en vrouwelijke ingezetenen der negory , tot diensten op het veld of in het huishouden , alles tegen voe- ding zonder betaling.

Gemiddeld on t vangen hasselgel- den. Soija beneden Kilang Hutumierie. Gemiddeld ontvangeu hasselgel- den. Gemiddeld ontvan- gcu piolisgcldcu 's j aars door de regenten. Totaal ontvangst der regen- ten. Gemiddeld ontvangen hasselgel- den. Gemiddeld ontvan- gen ictisgeldcn 's jaars. Gemiddeld ontvangen hassclgel- dcu. Gemiddeld ontvan- gen pietisgeldea 'sjaars.

Totaal ontvangst der regeu- ten. Het reglement van staatsblad no. In kleinere negorijen, waar de mannelijke bevolking ia slechts twee werktroepen verdeeld is, zou de druk misschica gevoeld kunnen worden , maar hierin wordt te gomoet gekomen door tot de verpligte diensten aan het Grouvornement meer personen uit de grootere negoryen te nemen. Zoo als de geaardheid van dit volk is, bij hunne ge- ringe behoeflten, zal het moeijelijk vallen de verpUgto diensten af te schaffen en op de volksvlijt ten deze te re- kenen.

Ieder negoriy bewoner heeft -aandeel in de sagoedoes- soens der negory , hy kan verder , op den grond der negory , aardvruchten planten of andere winstgevende bezigheden ver- rigten , die vry wat gemakkely ker zijn dan bij bouw- of wa- terwerken, by pakhuizen of schepen, lasten te dragen on naar het oog van mandoors of opzieners te zien of de tijd van rust nog niet verschenen is.

Eene klasse van daglooners of koelies , zooals elders aan- getroffen wordt, bestaat hier niet, en zal, by de tegen- woordige maatschappelyke instellingen der bevolking, nooit geboren worden. Nog nooit echter zyn door hoofden of bevolking klagten of bezwaren ingebragt.

Doch het zal juister wezen de diensten van elke negory afzonderlijk gade te slaan; de volgende tabel loopt over het jaar , gedurende hetwelk twee Nederlandsche schepen met steenkool moesten gelost worden, en door de expeditie naar Ceram, zonder ophouden, de twee oorlogstoomschepen belading met brandstof noodig hadden , dit waren diensten , die buitengewoon genoemd kunnen worden.

Getal we] mannen der werkdagen v werkbarer Hutomorie. Uit deze opgaven blijkt zeker niet dat de bevolking gedrukt is, de eene negorij levert meer ar- beid dan de andere, maar het is dikwerf van allerlei om- standigheden afhankelijk, welke negorij tot het leveren van hot benoodigde werkvolk wordt aangesproken ; in spoed ver- eischende bezigheden zijn de naastbijgelegene negoryen het eerst aan de beurt.

De levering van kalk, atap, bamboe en andere ligte materialen kan hierbij niet geteld worden; de benoodigde hoeveelheid is zoo belangrijk niet, en de pryzen, die de bevolking daarvoor betaald krygt , zijn niet minder dan die door particulieren en op den bazaar betaald worden. De leverancie van houtwerken is dikwerf als zeer bezwa- rend voor de bevolking uitgeroepen , misschien tenregte , doch dit geschiedt thans geheel buiten hare bemoeienis door eenen aan- nemer , die met eigen middelen het hout kapt en transporteert.

De eenige diensten, die misschien nog buiten deze opgaaf zouden vallen, kunnen zyn by gelegenheid van reizen van ambtenaren, officieren of particulieren, die in de eene of andere negory komende, aanspraak hebben op hulp in het verkrygen van transportmiddelen ; het mag echter ook als zeker aangenomen worden , dat bijna iedere reizende het dub- bele en meer van het bepaalde loon betaalt. By de overweging der diensten, regten en verpligtingen der moluksche volkeren, mag ook niet over het hoofd gezien worden, dat zij hoegenaamd geene belasting in geld of producten betalen, zoo als elders gevorderd wordt voor de bescherming, die het Gouvernement aan al deszelfs onder- danen verleent.

De diensten zijn gewoonte geworden ; zo zijn ingeweven in het maatschappelijk bestaan , dat vele andere volksgewoonten medebrengt, die door het Gfbuvernement niet vernietigd , maar geëerbiedigd worden , het- geen de bevolking zeer wel beseft. In vergelijking met zoo vele andere Indische volkoren is de bevolking der Ambonsche eilanden, met opzigt tot de hoorend iens ten , niet gedrukt te noemen. De bevolking van de residentie Amboina is verdeeld in Europeanen , Mestiezen , Chinezen , Arabieren en vreemde oos- terlingen , burgers en negorij's volk.

Op den hieraangehechten staat zijn de totalen van elke afdeeling over daarbij ge- noemde jaren vermeld. Om het overzigt vollediger te doon zijn , volgt hier eene opgave der inlandsche bevolking van de afdeeling Amboina onder ultimo en In bet oog vallend was het te Amboina, boeveel kopergeld, uit de negorijen werd aangebragt, in het jaar om tegen nieuwe munt inge- wisseld te worden.

Behalve kopergeld bezit menig huisgezin een spaarpot vol lalvergeld, dat niet gebruikt, maar op verborgen plaatsen bewaard wordt; sommige mannen hechten aan de groote zilverstukken een zilveren oogje, en maken er knoopen voor hunne onderkleeding van.

Die welvaart beell de bevolking zich door nijverheid mooten bozorgon ; gocnerhaDdo buitoDgewoon goluk viel haar ten deol , en daarmedo levert zij geeno geringe tegenspraak tegen de te dik- werf volgehouden bewering harer luiheid en onverschilligheid. Door vele sdhrijvers is die meening uitgedrukt, door weinige slechts, tegea gesproken. Zonder nadere beschouwing van het dage- lyksche leven der Ambonezen verandert die overtuiging niet.

Dit oordeel mag dierhalve niet geheel onpartijdig genoemd worden. Daadzaken alleen kunnen leeren tot welke der twee over hem uitgesproken Kategorièn de Ambonees behoort.

De inlandsche bevolking , die op de hoofdplaats Amboina ver- blijf houdt, bestaat uit burgers en negory's volk.

Mag dit pleiten voor do werk- zaamheid der bevolking, dan mag het ook gelden als bewiys dat de mannen, die tot den maandelij kschen werktroep be- hooren, en dus gereed moeten staan tot verpligte dionsten, gelegenheid genoeg vinden kunnen, om ook gedurende dien tyd, eigen voordeden te zoeken.

Door vele bevoegde beoordeelaars worden kwade gevolgen verwacht, van de vóór eenige jaren opgerigte, tweede gou- vemements school, waar de kinderen van burgers onderwezen worden. Thans wordt gevreesd dat de burgerkinderen, na het genoten lager onderwas, en gewoon met buis en schoenen ter school te gaan, niet meer tot de ambachten en handwerken zullen koeren , welke hunne vaders uitoefenen , maar dat alle of de meeste pogen zullen, klerken en schrijvers op de bureaux te worden.

Ook tot het dobbelspel hebben zy groote neiging , doch wor- den daarin te veel naar hunnen zin bedwongen door de maat- regelen van policie. Eene vrouw, die in barensnood sterft, wordt ge- acht in eenen boezen geest te veranderen ; om te beletten dat zy als zoodanig de levenden zal storen, wordt baarlijk ia de kUt vaatgoboDdeD.

Bij het grootste deel der inlandsche bevolking bestaat nog het dwaze deukbeeld , dat do Ëuroposche medicijnen vervaardigd worden van menschenbeenderen , en vooral van de hersenen ; hot is nog geen twee jaren geleden dat de bevolking elkander "s nachts wakende hield , door gedurig op de tifa te slaan , omdat eg meende vernomen te hebben dat in het hospitaal medicynen benoodigd waren , en dus eenig volk was uitgezonden om koppen te snellen ; alleen de tusschenkomst der policie konde de nacht- rust horstellen.

Zachtmoedigheid wordt niet veel by de Amboinczen ge- vonden, zy zyn tamelijk onverschillig voor een anders lief of leed ; jegens hunne vrouwen en kinderen is hunne liefde ook zeer beperkt; niet zelden zijn de gevallen dat echtge- nooten elkander bij de policio aanklagen, wegens mishande- ling, on zoor erg zijn soms de kloppartyen, die tusschen man en vrouw voorvallen, waarbij de gcheele buurt komt zien, en in vrolykheid en scherts den afloop verbeidt, zon- der eono hand ter hulp te reiken.

Misbruik van sterken drank is hiervan meestal de oorzaak. Van feesten en danspartyen is de Ambonesche burger een aartslief hebber ; elke geschikte gelegenheid grijpt hy aan om op do toonen van viool, trom en fluit zijne danslust bot te vioron ; dikwerf duren die partijen twee maal vier en twintig uren achtereen, zonder dat de muzijk een oogenblik stil staat.

De hoofdplaats Amboina is de residentie van den hoofd ambtenaar , die onder den titel van Grouverneur der Moluksche eilanden , het gezag over dien uitgestrekten Archipel in han- den heeft. Tot dit en tot andere einden is hem de bevoegdheid gegeven om , ten meesten nutte van den lande , te beschikken over de maritime middelen in de Moluksche wateren gestationneerd. Voor de reizen naar nabygelegene eilanden wordt ook van erembaaijen gebruik gemaakt ; vooral naar die plaatsen , waar vaartuigen van beduidenden diepgang niet kunnen naderen , of in den heerschenden moesson geene geschikte ankerplaats vinden.

Die daarvan de ondervinding niet heeft, kan zich geen juist denkbeeld vormen van de ellende op zulke reizen. Op vele plaatsen moeten dagen lange voetreizen langs de stranden worden afgelegd.

Niettegenstaande de ongeriefelijkheden en ontberingen blijven deze reizen toch iets aantrekkelijks behouden door het avon- tuurli[jke, en door het aangename der gedurige afwisseling; en door den reizenden ambtenaar wordt deze manier van rei- zen altijd nog verkozen boren reizen met oorlogschepen , ook omdat naar vele plaatsen en eilanden een bezoek kan worden gebragt, waar oorlogschepen niet komen kunnen.

Hieronder volgt eene lijst der Gouverneurs van Amboi- na, later Gouverneurs der Moluksche eilanden. Carel Fredrik Goldman» De uitoefening der policie ter hoofdplaats Amboina is op- gedragen aan den Assistent-resident Magistraat, die tevens voorzitter is van den gewonen landraad.

Het reglement van is bij vele inlanders, zelfs in in de negorijen , zoo goed bekend , dat menigeen onder opnoe- ming van nummers van de artikelen , opmerkingen maakt om- trent zyne regten of verpligtingen.

De strafzaken geven bij vergelijking , in , 1 zaak op 18 personen, in , 1 op De gewone landraad te Amboina heeft, behalve den voor- zitter , drie officieren der schutterij als leden ; aan eenen inlaud- schen ambtenaar is bij die regtbank het openbaar ministerie opgedragen.

De regtsmagt strekt zich uit over alle personen , behooren- de tot de inlaudsche bevolking. De behandelde zaken waren in 14 civiele, 19 strafzaken. De toekomst belooft eenige verbetering ten deze, wan- neer namelijk de uitbreiding der kakao- en koffij aanplantin- gen naar wensch slaagt en een geregelde afzet van het pro- duct kan verkregen worden.

Van Makasser wordt Ambon, vooral in den westmoeson , door eenige schepen bezocht , die met bestemming naar de Zuid-ooster eilanden , hier en te Banda een deel hunner lading trachten van de hand te zetten en tevens inkoopen doen van de, voor hunne verdere togten benoodigde, voorwerpen. De openstelling der Moluksche havens heeft hier nog niet dat gevolg gehad, hetwelk van dien gewigtigen maatregel was verwacht. Het zijn wel niet alleen kooplieden of handelaren, die wissels nemen, maar zeer gering is het bedrag dat door andoren gestort wordt, en dit mag daaren- tegen in Compensatie komen voor de remises aan contan- ten of particuliere wissels, waarvan het bedrag niet bekend wordt.

Het aantal aangekomen en vertrokken schepen is hieronder vermeld. De baai is overigens veilig , tot digt onder den wal kun- nen de schepen naderen; ankerplaatsen worden buiten de reede niet gevonden dan in de Portugesche baai, ten zuid- westen van dereede, en aan de overzgde, vóór de negorij Laha. In vorige eeuwen boden beide plaatsen geschikten ankergrond aan ; het zou onderzocht moeten worden of die gelegenheid nog bestaat.

De schepen ter reede voorzien zich van water uit eene bron aan de overzijde der baai; het water is uitmuntend goed, maar de plaats, van waar het gehaald moet worden, 18 wel wat ver gelegen , vooral voor koopvaardij schepen , die niet meer dan de hoogst noodige bemanning aan boord hebben.

Van vele zijden is op Amboina goed water te bekomen,' maar doorgaans op eenigen afstand in het gebergte, waar het getal bewoners minder is, en dus meer reinheid ver- wacht mag worden ; de rivieren zijn op zulke hoogten rijk voorzien van zware rolsteenen , hier en daar met kalk- , zand- en druipsteenen ; vele gelegenheden tot baden worden aange- troffen , waaronder vooral de rivieren Batoe gantong met broe- den waterval, Batoemera on Batoemedja uitmunten.

De verpachtingen en andore landsraiddelen te Amboina beliepen na het volgende. Na op don 29 December , zoo als hierboven is ver- meld, de negorij Waai en daarmede het eiland Amboina to hebben verlaten, arriveerde Zijno Excelloutio dos middags 12 ure van dien dag tor reedo Saparooa.

Eenigo orembaaijon, met vlaggen en wimpels versierd, roei- den hot stoomschip te gemoot; oen dezer vaartuigen had aan weerszijden een scheprad, die door mensclten in bewe« ging gebragt werden ; een schoorsteen , steeds rookende , raoest het in de gedaante van een stoomschip vohnaken ; op de ra- derkasten stond met groote letters; Visevins van Ouw; het bleef echter ten achteren bij de andere praauwen.

De as-» sistent-resident van Saparoea kwam aan boord van de Java , Zijne Excellentie verwelkomen ; dadelyk werd tot debar- kement besloten. In den namiddag bezocht Zijne Excellentie het fort Duur- stede, eene kleine sterkte op eene rots van ongeveer 25 voeten hoogte; de bezetting bestaat uit 57 man, onder bevel van eenen eersten luitenant, thans den heer J.

Tissot vax Pa- TOT. De nagelpakhuizen en gevangenlocalen werden almede door Zijne Excellentie bezigtigd , en daarna de troepen van schutterij en garnizoen geïnspecteerd. Het eiland Haroekoe , vroeger genaamd, Oma, liggende tusschen Amboina en Sapa- roea, is tamelyk hoog land, rotsachtig en van koraalbanken omringd. De bevolking van deze eilanden op uit. Titd ran den RegenU asss Orang kaija.

Noeniali I Orang kaija. Onafhankelijk ran de slrandne- gorden, «taan onder het omnidde- Igk gezag van den kapala Sanirie van Sapoelcvra. Traasportcara Aantal zidan. Titel van den Refent. Titel TUI deo Regent. Negoqjen in de bergen. Totaal beTolkiog onder Hila — Raibobo. Hoenebebo negen negorijieB Tranqporteere Aantal xieleo. Staan onder den mloed ran den kapala Sanirie Tan Etti. OnafbankeiyibB beqpbewoners on- der het onmiddelQk gezag van id.

Zgnde meestal Tobelorexen, Ga- lelamen en andere Tan de sulthans landen , die meer dan 4—5 jaren uitlandig xgn , lidi daar gereotigd hebben en den grond kultiveren. Tilel van den Regent. Trtnsporteere Aantal zlelea. Afhaokeiyk van Iloealooi id. Nieuwe onafhankel'yke vestiging 30 30 Aan de Warauw. Titel yan den Regoit Negorijen in de bergen.

Ttaniporteerf Aantal zielen. Totaal bevolking onder Saparoea. Titel Ttn d«n Regent. Negorijen in de bergen. Pasanea Saleman Lisabatia lama. G50 6 6 t Suat oader Lamaiokao. Loité Titd van den Regent. NegOTigen in de bergen. Zie dea voorgaanden staat. Van de heerendiensten hebben zg gewis nog minder druk dan de afdeeling Amboina, dis voortdurend volk voor bet lossen ea laden van gouvernements goederen en steenkolen geven moet.

Op het eiland Saparoea is sedert een vijftal jaren een zen- deling geplaatst , om hij de christengemeenten op dat eiland , den dienst van predikant waar te nemen. Voor de gemeenten op het eiland Nussalaut is de zendeling J. Ook op het eiland Haroekoe bevindt zich sedert eenige maan- den een zendeling voor de zes christengemeenten aldaar. De mahomedanen zijn in gering aantal op deze eilanden ; op Haroekoe zijn Robomonie , Elabauw , Kaiiolo en Pillau ; op Saparoea, Iha, Sori Sori slam en Koelor, en op Nussalaut geene negorijen, welker bevolking de mahomedaansche gods'p dienst belijdt.

De bevolking van deze eilanden op ultimo en is in het hieraangebechte staatje vermeld. De aantallen der behandelde policie zaken toonen geene on- gunstige verhouding aan en bewijzen niet veel voor de meer- malen beschrevene woelzieke geaardheid dezer bevolking.

Uw cookie instellingen staan het tonen van de inhoud van dit blok niet toe. Dikke Wijven Dikke wijven sexfilms! Zoeken met Startpagina Zoeken op internet Startpagina Thema's. Extreme Sex ook SM sexdating tip! Geile Vrouwen zoeken Sex De heetste dating website 1. Sexfilms Van Vandaag 2. Live Dames Achter De Webcam Uw cookie instellingen staan het tonen van de inhoud van dit blok niet toe. Sexfilm Van Vandaag 9. Sexfilm met vrouwen Lekker! Grote Tieten Lekker grote tieten. Squirting Gratis geile filmpjes van squirten Spuiten met die kut.

Alles voor betere Sex Langdurige erectie: Sexfilms Van Vandaag 3. Sexfilms Van Vandaag 4. Groepsex Heerlijke gratis groepsex meer kinky. Striptease Sexy blondje doet striptease. Over de sexfilm pagina Welkom op de sexfilm startpagina. Nicole xxx Laatste update:

vette hoeren homo pjes